Kanna – działanie, właściwości, efekty i bezpieczeństwo
kanna – co to jest?
kanna to tradycyjna nazwa południowoafrykańskiej rośliny Sceletium tortuosum, należącej do sukulentów i od stuleci wykorzystywanej przez rdzennych mieszkańców południowej Afryki. Spotkać można również nazwę kougoed, która odnosi się do tradycyjnego sposobu przygotowywania i żucia rośliny.
Współcześnie kanna wzbudza zainteresowanie przede wszystkim ze względu na obecność charakterystycznych alkaloidów oddziałujących na układ nerwowy. Najczęściej wymienia się wśród nich mesembrynę (mesembrine), mesembrenon, mesembrenol oraz mesembranol. Szczególną uwagę naukowców przyciąga mesembryna, ponieważ związki obecne w Sceletium tortuosum mogą wpływać między innymi na transporter serotoniny oraz enzym fosfodiesterazę typu 4 – PDE4.
Z tego powodu kanna jest obecnie badana przede wszystkim w kontekście:
- reakcji organizmu na stres,
- napięcia i lęku,
- nastroju,
- funkcji poznawczych,
- koncentracji,
- elastyczności poznawczej,
- jakości snu i samopoczucia,
- neurobiologicznych mechanizmów związanych z serotoniną i cAMP.
Nie oznacza to jednak, że kanna jest naturalnym odpowiednikiem leku przeciwdepresyjnego czy przeciwlękowego. Badania kliniczne u ludzi nadal są nieliczne, obejmują stosunkowo małe grupy i w dużej części prowadzone były na osobach zdrowych.
Najnowsze przeglądy literatury podkreślają więc jednocześnie interesujące wyniki badań i ograniczoną ilość danych pozwalających wyciągać daleko idące wnioski dotyczące leczenia depresji czy zaburzeń lękowych.
kanna i Sceletium tortuosum – czy to jest to samo?
Tak. Nazwa kanna odnosi się przede wszystkim do Sceletium tortuosum, choć w tradycyjnym zastosowaniu termin ten bywał używany szerzej w odniesieniu do niektórych roślin z rodzaju Sceletium.
Sceletium tortuosum jest niewielkim sukulentem pochodzącym z południowej Afryki. Szczególnie kojarzony jest z terenami Republiki Południowej Afryki.
To właśnie części nadziemne rośliny zawierają alkaloidy odpowiedzialne za większość interesujących naukowców właściwości kanny.
Warto przy tym wiedzieć, że skład naturalnej rośliny może być bardzo zmienny. Ilość i proporcje alkaloidów zależą między innymi od:
- odmiany i chemotypu rośliny,
- miejsca uprawy,
- warunków środowiskowych,
- momentu zbioru,
- sposobu suszenia,
- fermentacji,
- metody ekstrakcji.
Dlatego nie można zakładać, że każdy proszek określany jako kanna będzie działał identycznie jak standaryzowany ekstrakt wykorzystany w badaniach naukowych.
To szczególnie ważne przy interpretowaniu badań nad Sceletium tortuosum.
Jakie substancje aktywne zawiera kanna?
Najważniejszą grupą związków obecnych w kannie są alkaloidy typu mesembrynowego.
Opisano kilkadziesiąt alkaloidów występujących w Sceletium tortuosum, jednak największe znaczenie przypisuje się kilku związkom.
Mesembryna
Mesembryna, zapisywana również jako mesembrine, jest jednym z najlepiej poznanych alkaloidów kanny.
Jej znaczenie związane jest przede wszystkim z możliwością oddziaływania na transporter serotoniny SERT, odpowiedzialny za wychwyt zwrotny serotoniny z przestrzeni pomiędzy neuronami.
To właśnie ten mechanizm sprawił, że kanna zaczęła być intensywnie analizowana w kontekście nastroju i napięcia emocjonalnego.
Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że mesembryna działa identycznie jak klasyczne leki z grupy SSRI. Farmakologia całego ekstraktu roślinnego jest znacznie bardziej złożona, a ilości poszczególnych alkaloidów mogą się mocno różnić.
Mesembrenon
Kolejnym istotnym związkiem jest mesembrenon.
W badaniach laboratoryjnych wykazuje on między innymi aktywność wobec enzymu PDE4, czyli fosfodiesterazy typu 4.
PDE4 uczestniczy w rozkładaniu cyklicznego AMP – cAMP – jednego z ważniejszych wtórnych przekaźników komórkowych.
Zahamowanie PDE4 powoduje zwiększenie sygnalizacji zależnej od cAMP, dlatego mechanizm ten jest interesujący między innymi w kontekście:
- plastyczności neuronalnej,
- procesów uczenia,
- pamięci,
- regulacji reakcji na stres,
- funkcjonowania układu odpornościowego.
Nie oznacza to jednak, że spożycie kanny automatycznie prowadzi do klinicznie istotnego zwiększenia neuroplastyczności. Mechanizm biochemiczny i potwierdzony efekt terapeutyczny to dwie różne kwestie.
Mesembrenol i mesembranol
W roślinie występują również między innymi mesembrenol i mesembranol.
Proporcje wszystkich tych alkaloidów mogą wpływać na ostateczne działanie konkretnego ekstraktu. Dlatego sama informacja, że preparat zawiera Sceletium tortuosum, mówi mniej niż dokładna standaryzacja surowca.
kanna – jak działa?
Najciekawszą cechą kanny jest prawdopodobnie to, że jej działanie nie ogranicza się do jednego punktu uchwytu.
Najlepiej zbadane są dwa potencjalnie istotne mechanizmy:
- wpływ na wychwyt zwrotny serotoniny,
- hamowanie fosfodiesterazy PDE4.
Ta kombinacja jest stosunkowo nietypowa i może częściowo tłumaczyć zainteresowanie Sceletium tortuosum w badaniach dotyczących stresu, nastroju i funkcji poznawczych.
kanna a serotonina
Serotonina, czyli 5-hydroksytryptamina – 5-HT, jest neuroprzekaźnikiem uczestniczącym między innymi w regulowaniu:
- nastroju,
- lęku,
- reakcji na stres,
- snu,
- apetytu,
- kontroli impulsów,
- odczuwania bólu,
- funkcji seksualnych.
Po uwolnieniu serotoniny część neuroprzekaźnika zostaje wychwycona z powrotem przez transporter SERT.
Badania laboratoryjne wskazują, że alkaloidy Sceletium tortuosum mogą wpływać na ten proces.
Z tego powodu kanna bywa opisywana jako roślina o potencjalnym działaniu serotoninergicznym.
Trzeba jednak bardzo uważać na uproszczenie typu:
więcej serotoniny = lepszy nastrój.
Funkcjonowanie serotoniny jest znacznie bardziej skomplikowane. Istnieje wiele typów i podtypów receptorów serotoninowych, działających w różnych obszarach mózgu i tkanek obwodowych. Efekt zależy również od dawki, czasu ekspozycji, indywidualnej neurobiologii oraz innych przyjmowanych substancji.
kanna a PDE4
Drugim mechanizmem, który wyróżnia kannę, jest wpływ na fosfodiesterazę typu 4 – PDE4.
PDE4 odpowiada za rozkład cAMP.
Można więc przedstawić ten mechanizm w dużym uproszczeniu:
PDE4 ↓ → rozkład cAMP ↓ → sygnalizacja zależna od cAMP ↑
Szlak cAMP uczestniczy w wielu procesach komórkowych.
W układzie nerwowym szczególnie interesująca jest jego relacja z białkiem CREB – cAMP response element-binding protein.
CREB bierze udział w regulacji ekspresji genów związanych między innymi z adaptacją neuronów, pamięcią i plastycznością neuronalną.
Z tego powodu inhibitory PDE4 od dawna interesują naukowców badających między innymi funkcje poznawcze.
W jednym z niewielkich badań klinicznych standaryzowanego ekstraktu Sceletium tortuosum zaobserwowano poprawę niektórych parametrów elastyczności poznawczej i funkcji wykonawczych. Wynik jest interesujący, ale wymaga potwierdzenia w znacznie większych badaniach.
kanna a stres
Jednym z najczęściej wymienianych zastosowań kanny jest zmniejszanie odczuwanego stresu.
Istnieją pewne dane eksperymentalne sugerujące, że standaryzowany ekstrakt Sceletium tortuosum może wpływać na reakcję człowieka na sytuacje stresowe.
W jednym z badań zdrowi ochotnicy byli poddawani eksperymentalnie wywoływanemu stresowi. Po zastosowaniu standaryzowanego ekstraktu obserwowano pewne zmiany w subiektywnym poziomie lęku oraz reakcji fizjologicznej na stres.
Efekt nie pojawiał się jednak konsekwentnie we wszystkich zastosowanych testach.
To ważna informacja, ponieważ pokazuje różnicę między hasłem marketingowym „kanna zmniejsza stres” a bardziej precyzyjnym stwierdzeniem:
istnieją wstępne badania sugerujące możliwość wpływu wybranych standaryzowanych ekstraktów Sceletium tortuosum na niektóre elementy odpowiedzi na stres.
kanna a lęk i napięcie
Kanna jest często przedstawiana jako naturalny środek przeciwlękowy.
Podstawą tej hipotezy jest zarówno tradycyjne zastosowanie rośliny, jej mechanizmy biochemiczne, jak i kilka małych eksperymentów z udziałem ludzi.
Szczególnie interesujące było badanie wykorzystujące funkcjonalny rezonans magnetyczny – fMRI.
U zdrowych uczestników po jednorazowym zastosowaniu standaryzowanego ekstraktu Sceletium tortuosum obserwowano zmniejszenie reaktywności ciała migdałowatego na bodźce związane z zagrożeniem.
Ciało migdałowate jest strukturą mózgu uczestniczącą między innymi w:
- wykrywaniu potencjalnego zagrożenia,
- nadawaniu bodźcom znaczenia emocjonalnego,
- odpowiedzi lękowej,
- reakcji stresowej.
Zaobserwowano również zmiany w komunikacji pomiędzy ciałem migdałowatym a podwzgórzem.
Nie oznacza to jednak, że kanna została udowodniona jako skuteczna terapia zaburzeń lękowych.
Badanie przeprowadzono na niewielkiej grupie zdrowych uczestników i dotyczyło reakcji mózgu na bodźce eksperymentalne.
kanna a depresja i obniżony nastrój
Sceletium tortuosum jest coraz częściej reklamowane jako roślinny środek wspierający nastrój.
Istnieją ku temu pewne podstawy farmakologiczne. Szczególne zainteresowanie wzbudza wpływ alkaloidów kanny na układ serotoninergiczny i PDE4.
Na tym etapie nie ma jednak wystarczających dowodów, aby traktować kannę jako potwierdzony sposób leczenia depresji.
To bardzo istotne rozróżnienie.
Większość badań klinicznych:
- obejmowała małe grupy,
- prowadzona była na zdrowych osobach,
- badała konkretne standaryzowane ekstrakty,
- trwała stosunkowo krótko.
Najnowszy przegląd badań dotyczących działania przeciwdepresyjnego i przeciwlękowego Sceletium zwraca uwagę na mieszane wyniki badań. Część rezultatów jest obiecująca, ale dowody pozostają niewystarczające do sformułowania mocnych wniosków klinicznych.
Kanna nie powinna więc zastępować diagnostyki ani leczenia depresji.
kanna a funkcje poznawcze
Wpływ na funkcje poznawcze jest drugim – obok stresu i nastroju – bardzo ciekawym kierunkiem badań nad kanną.
Szczególną rolę może odgrywać tutaj wspomniany mechanizm:
PDE4 → cAMP → CREB.
W niewielkim badaniu z randomizacją, podwójnie ślepą próbą i placebo uczestnicy otrzymywali przez kilka tygodni standaryzowany ekstrakt Sceletium tortuosum.
Zaobserwowano poprawę między innymi w testach mierzących:
- elastyczność poznawczą,
- niektóre elementy funkcji wykonawczych.
Nie oznacza to jednak, że kanna jest potwierdzonym „nootropem”.
Badanie obejmowało zaledwie 21 osób, dlatego wynik należy traktować przede wszystkim jako punkt wyjścia do kolejnych badań.
kanna a koncentracja
W internecie można znaleźć opinie opisujące kannę jako środek poprawiający skupienie.
Mechanizm jest tu jednak znacznie mniej oczywisty niż w przypadku klasycznych substancji pobudzających.
Kanna nie jest typowym stymulantem działającym na układ dopaminowy i noradrenergiczny w taki sposób jak popularne substancje pobudzające.
Jeżeli rzeczywiście wpływa na koncentrację, efekt może być pośredni i wynikać przykładowo ze zmniejszenia napięcia lub zmiany sposobu reagowania na bodźce stresowe.
Możliwe jest więc, że dana osoba odczuje:
- większy spokój,
- mniejszą podatność na rozproszenia związane z napięciem,
- łatwiejsze przełączanie uwagi,
- subiektywnie większą klarowność myślenia.
Nie można jednak na tej podstawie zakładać, że kanna poprawia koncentrację u każdego człowieka.
kanna a ADHD
Ze względu na zainteresowanie funkcjami wykonawczymi pojawia się również pytanie o kannę i ADHD.
Obecnie nie ma wystarczających badań klinicznych pozwalających uznać Sceletium tortuosum za metodę leczenia ADHD.
Nie należy utożsamiać poprawy niektórych parametrów funkcji poznawczych w niewielkim badaniu zdrowych osób z leczeniem zaburzeń uwagi.
ADHD wiąże się między innymi z zaburzeniami regulacji obwodów dopaminowych i noradrenergicznych, a mechanizm działania kanny jest inny.
Dodatkowym problemem są potencjalne interakcje z lekami stosowanymi w psychiatrii. Wprowadzanie kanny przy stosowaniu leków działających na ośrodkowy układ nerwowy powinno zostać wcześniej omówione z lekarzem lub farmaceutą.
kanna a sen
Tradycyjnie Sceletium tortuosum bywało kojarzone również z odprężeniem i snem.
W jednym z badań bezpieczeństwa standaryzowanego ekstraktu uczestnicy spontanicznie zgłaszali między innymi poprawę radzenia sobie ze stresem i snu.
Nie był to jednak podstawowy punkt końcowy badania.
Nie można więc na tej podstawie stwierdzić, że kanna jest substancją nasenną.
Jeżeli u części osób rzeczywiście poprawia jakość snu, efekt może wynikać pośrednio z:
- obniżenia napięcia,
- zmniejszenia reaktywności na stres,
- łatwiejszego wyciszenia.
U innych osób reakcja może wyglądać zupełnie inaczej. Opisywane działania niepożądane kanny obejmują również pobudzenie czy bezsenność, dlatego nie należy zakładać, że działa uspokajająco u każdego.
kanna a apetyt
W historycznych opisach Sceletium tortuosum pojawia się również wykorzystanie rośliny w celu ograniczania głodu i pragnienia.
Mechanizm mógłby być związany między innymi z wpływem serotoniny na regulację apetytu.
Nie oznacza to jednak, że kanna jest skutecznym lub odpowiednim preparatem wspomagającym odchudzanie.
Brakuje wysokiej jakości badań klinicznych pozwalających określić:
- skalę wpływu na apetyt,
- wpływ na masę ciała,
- bezpieczeństwo długotrwałego stosowania w tym celu,
- skuteczność w leczeniu nadwagi lub otyłości.
Nie należy więc traktować kanny jako substancji odchudzającej.
kanna a libido
Tradycyjne zastosowania Sceletium tortuosum obejmują także działanie związane z seksualnością, a niektóre współczesne suplementy reklamowane są jako produkty zwiększające libido.
Dowody naukowe są jednak słabe.
Teoretycznie wpływ na libido może być związany ze zmianą:
- napięcia psychicznego,
- stresu,
- nastroju,
- percepcji bodźców.
Jednocześnie układ serotoninergiczny może w określonych warunkach również hamować część funkcji seksualnych.
Dlatego nie można upraszczać działania kanny do stwierdzenia, że podwyższanie aktywności serotoninergicznej zwiększa libido.
Jak szybko działa kanna?
Nie ma jednej odpowiedzi.
Na efekt wpływa między innymi:
- rodzaj produktu,
- zawartość alkaloidów,
- standaryzacja,
- sposób podania,
- indywidualny metabolizm,
- przyjmowane leki i suplementy.
Co ważne, część eksperymentów na ludziach dotyczyła jednorazowego zastosowania ekstraktu, a inne obejmowały stosowanie przez kilka tygodni lub miesięcy.
Nie należy więc automatycznie przenosić obserwacji dotyczących jednego produktu na każdą dostępną kannę.
kanna – ekstrakt czy suszona roślina?
Na rynku można spotkać:
- suszone Sceletium tortuosum,
- proszek,
- kapsułki,
- nalewki i ekstrakty płynne,
- ekstrakty standaryzowane,
- ekstrakty o zwiększonej koncentracji alkaloidów.
Najważniejszą różnicą jest przewidywalność składu.
Naturalne rośliny mogą różnić się zawartością alkaloidów nawet wielokrotnie.
Standaryzowany ekstrakt powinien natomiast dostarczać określoną ilość alkaloidów w każdej porcji.
Jeżeli więc analizuje się wyniki badań naukowych, należy zwracać uwagę nie tylko na nazwę kanna, ale również na to, jaki konkretnie ekstrakt został zastosowany.
Zembrin a kanna
W wielu badaniach klinicznych pojawia się nazwa Zembrin.
Jest to opatentowany i standaryzowany ekstrakt z Sceletium tortuosum. W badaniach stosowano między innymi 25 mg tego konkretnego ekstraktu.
To niezwykle istotne:
25 mg standaryzowanego ekstraktu nie oznacza tego samego co 25 mg sproszkowanej rośliny ani 25 mg dowolnego ekstraktu kanny.
Różnice w stężeniu alkaloidów mogą być znaczne.
Dlatego nie powinno się brać dawki z badania Zembrin i stosować jej bezpośrednio do innego produktu.
kanna – dawkowanie
Nie istnieje jedna uniwersalna dawka kanny odnosząca się do wszystkich preparatów.
W badaniach nad jednym ze standaryzowanych ekstraktów stosowano przykładowo dawki 8 mg oraz 25 mg dziennie, natomiast w kilku badaniach dotyczących działania na układ nerwowy wykorzystywano 25 mg ekstraktu.
Są to jednak dawki konkretnego produktu o określonej standaryzacji.
Dawkowanie preparatu powinno uwzględniać:
- rodzaj ekstraktu,
- stosunek ekstrakcji,
- całkowitą zawartość alkaloidów,
- udział mesembryny i pozostałych alkaloidów,
- zalecenia producenta.
Im bardziej skoncentrowany ekstrakt, tym mniej sensowne staje się porównywanie go gram do grama z suszoną rośliną.
Czy kanna działa od razu, czy trzeba stosować ją regularnie?
Oba rodzaje efektów były przedmiotem badań.
Niektóre eksperymenty wykorzystywały pojedynczą dawkę i obserwowały krótkoterminowe zmiany reakcji na stres lub aktywności określonych obszarów mózgu.
Inne badania trwały kilka tygodni.
Nie wiemy jednak jeszcze, czy istnieje wyraźny efekt narastający porównywalny z niektórymi lekami psychiatrycznymi.
Dlatego popularne w internecie twierdzenia, że kanna „musi się rozkręcić przez kilka tygodni”, nie powinny być traktowane jako dobrze potwierdzony fakt.
kanna – skutki uboczne
Kanna nie jest substancją pozbawioną działania biologicznego, dlatego może powodować działania niepożądane.
W badaniach standaryzowanych ekstraktów tolerancja była na ogół dobra, ale dostępna baza badań jest stosunkowo niewielka.
W literaturze i opisach stosowania pojawiają się między innymi:
- ból głowy,
- nudności,
- dolegliwości żołądkowo-jelitowe,
- pobudzenie,
- niepokój,
- drażliwość,
- zaburzenia snu,
- senność,
- zmiany apetytu.
Działanie może być indywidualne.
Szczególną ostrożność należy zachować przy preparatach o wysokiej koncentracji alkaloidów.
kanna i zespół serotoninowy
To jeden z najważniejszych aspektów bezpieczeństwa.
Ponieważ kanna wykazuje działanie związane z układem serotoninergicznym, łączenie jej z innymi silnie serotoninergicznymi substancjami może być potencjalnie ryzykowne.
Zespół serotoninowy jest stanem spowodowanym nadmierną aktywnością serotoninergiczną.
Objawy mogą obejmować między innymi:
- silne pobudzenie,
- dezorientację,
- drżenia,
- wzmożone odruchy,
- napięcie mięśni,
- potliwość,
- biegunkę,
- przyspieszone tętno,
- wzrost temperatury ciała.
W ciężkich przypadkach jest to stan wymagający pilnej pomocy medycznej.
Nie oznacza to, że sama kanna typowo powoduje zespół serotoninowy. Problemem jest przede wszystkim możliwość sumowania działania serotoninergicznego z innymi substancjami.
kanna i SSRI
Połączenie kanny z lekami z grupy SSRI nie powinno być podejmowane samodzielnie.
Do SSRI należą między innymi leki zawierające:
- sertralinę,
- escitalopram,
- fluoksetynę,
- paroksetynę,
- citalopram,
- fluwoksaminę.
Zarówno SSRI, jak i alkaloidy kanny mogą wpływać na transmisję serotoninergiczną.
Brakuje wystarczających badań klinicznych określających bezpieczeństwo takiego połączenia.
kanna i SNRI
Podobną ostrożność należy zachować przy lekach SNRI, takich jak wenlafaksyna czy duloksetyna.
Również tutaj istnieje możliwość nakładania się wpływu na serotoninę.
kanna i inhibitory MAO
Szczególnie problematyczne może być łączenie kanny z inhibitorami monoaminooksydazy – MAOI.
MAOI silnie zmieniają metabolizm monoamin, w tym serotoniny.
Łączenie kilku substancji silnie wpływających na układ serotoninergiczny może zwiększać ryzyko poważnych działań niepożądanych.
kanna, tryptofan i 5-HTP
Ostrożność warto zachować również przy suplementach wpływających na produkcję serotoniny.
Tryptofan jest aminokwasowym prekursorem serotoniny:
tryptofan → 5-HTP → serotonina.
5-HTP znajduje się jeszcze bliżej serotoniny w tym szlaku metabolicznym.
Połączenie:
prekursor serotoniny + substancja ograniczająca jej wychwyt zwrotny
może teoretycznie zwiększać aktywność serotoninergiczną.
Nie ma wystarczającej liczby dobrych badań pozwalających określić bezpieczeństwo takich połączeń, dlatego nie warto traktować ich jako automatycznie bezpiecznych tylko dlatego, że oba składniki mają pochodzenie naturalne.
kanna a alkohol
Łączenie kanny z alkoholem również trudno uznać za dobrze przebadane.
Obie substancje mogą wpływać na ośrodkowy układ nerwowy, nastrój, ocenę sytuacji i czas reakcji.
Połączenie może więc dać mniej przewidywalny efekt niż stosowanie każdej substancji oddzielnie.
Czy kanna uzależnia?
Nie istnieją obecnie mocne dowody wskazujące, że Sceletium tortuosum powoduje uzależnienie w sposób charakterystyczny dla opioidów, nikotyny czy klasycznych substancji psychostymulujących.
Nie oznacza to jednak, że substancja psychoaktywna nie może być nadużywana.
Możliwe jest psychologiczne przywiązanie do każdej substancji regularnie wykorzystywanej do regulowania:
- nastroju,
- napięcia,
- energii,
- stresu,
- kontaktów społecznych.
Brakuje również dużych badań dotyczących wielomiesięcznego lub wieloletniego stosowania wysokich dawek kanny.
Czy kanna jest psychodelikiem?
Nie.
Kanna nie jest klasycznym psychodelikiem działającym przede wszystkim poprzez agonizm receptorów serotoninowych 5-HT2A, charakterystyczny dla substancji takich jak psylocybina czy LSD.
Sceletium tortuosum jest rośliną psychoaktywną, ale mechanizm jej działania jest inny.
Uproszczone określanie kanny mianem psychodeliku jest więc mylące.
Czy kanna jest stymulantem?
Również nie w klasycznym znaczeniu tego słowa.
Nie działa tak jak kofeina, amfetamina czy inne klasyczne substancje pobudzające.
Część osób może opisywać większą energię lub klarowność umysłu, a inne większy spokój.
Takie różnice mogą wynikać między innymi z:
- dawki,
- profilu alkaloidów,
- indywidualnej reakcji,
- aktualnego poziomu napięcia,
- jednocześnie stosowanych substancji.
Czy kanna jest legalna?
Status prawny kanny należy rozpatrywać oddzielnie od kwestii jej dopuszczenia jako żywności lub suplementu.
W Unii Europejskiej obowiązują przepisy dotyczące tzw. Novel Food, czyli nowej żywności.
W 2024 roku złożono w UE wniosek dotyczący hydroetanolowego ekstraktu z Sceletium tortuosum i/lub Sceletium crassicaule, planowanego jako składnik suplementów diety.
Sam fakt, że produkt można znaleźć w sprzedaży internetowej, nie oznacza więc automatycznie, że każdy ekstrakt kanny ma taki sam status jako dopuszczony składnik suplementu żywnościowego.
Przed zakupem konkretnego produktu warto sprawdzić jego aktualny status prawny oraz sposób klasyfikacji w kraju sprzedaży.
Jak wybrać kannę?
W przypadku produktów zawierających Sceletium tortuosum nie warto kierować się wyłącznie liczbą miligramów podaną na opakowaniu.
Znacznie ważniejsze jest ustalenie, co dokładnie oznacza ta liczba.
Dobry opis ekstraktu powinien podawać informacje dotyczące:
- gatunku rośliny – Sceletium tortuosum,
- części rośliny,
- rodzaju ekstraktu,
- DER, czyli stosunku surowca do ekstraktu, jeśli ma zastosowanie,
- standaryzacji,
- całkowitej zawartości alkaloidów,
- ewentualnie profilu poszczególnych alkaloidów,
- badań czystości,
- metali ciężkich,
- zanieczyszczeń mikrobiologicznych.
Samo określenie „kanna extract 100:1” bez danych dotyczących zawartości alkaloidów nie daje pełnej informacji o sile działania produktu.
kanna – kto powinien zachować szczególną ostrożność?
Ze względu na niewielką liczbę badań szczególną ostrożność powinny zachować:
- kobiety w ciąży,
- kobiety karmiące piersią,
- osoby przyjmujące leki przeciwdepresyjne,
- osoby przyjmujące inhibitory MAO,
- osoby stosujące kilka substancji serotoninergicznych jednocześnie,
- osoby leczone psychiatrycznie,
- osoby przyjmujące leki silnie oddziałujące na ośrodkowy układ nerwowy,
- osoby z chorobami przewlekłymi przyjmujące wiele leków.
Brak danych o interakcji nie oznacza, że interakcja nie istnieje. W przypadku stosowania leków najbardziej rozsądne jest skonsultowanie konkretnego połączenia z lekarzem lub farmaceutą.
kanna – co rzeczywiście potwierdzają badania?
Wokół Sceletium tortuosum narosło wiele twierdzeń, dlatego warto oddzielić kilka poziomów dowodów.
Stosunkowo dobrze potwierdzony mechanizm
Badania laboratoryjne wskazują, że alkaloidy kanny mogą oddziaływać między innymi na:
- transporter serotoniny SERT,
- fosfodiesterazę PDE4.
To jeden z najlepiej opisanych elementów farmakologii Sceletium tortuosum.
Obiecujące, ale ograniczone dane u ludzi
Małe badania na zdrowych uczestnikach sugerują możliwość wpływu na:
- reakcję na stres,
- subiektywnie odczuwany lęk,
- aktywność obwodów mózgowych związanych z zagrożeniem,
- elastyczność poznawczą,
- niektóre funkcje wykonawcze.
Czego jeszcze nie udowodniono?
Nie ma obecnie wystarczającej jakości danych, aby stwierdzić, że kanna:
- leczy depresję,
- leczy zaburzenia lękowe,
- leczy ADHD,
- jest skutecznym środkiem odchudzającym,
- działa jak klasyczny nootrop,
- zapobiega chorobom neurodegeneracyjnym.
Wyniki badań przedklinicznych nie powinny być automatycznie interpretowane jako działanie terapeutyczne u człowieka.
kanna – podsumowanie właściwości
Kanna, czyli Sceletium tortuosum, jest jedną z ciekawszych roślin psychoaktywnych badanych obecnie w kontekście stresu, nastroju i procesów poznawczych.
Jej najważniejsze związki aktywne należą do alkaloidów typu mesembrynowego. Szczególne znaczenie przypisuje się mesembrynie i mesembrenonowi.
Najbardziej interesujące mechanizmy działania obejmują:
wpływ na wychwyt zwrotny serotoniny oraz hamowanie PDE4.
Może to tłumaczyć część obserwowanych w badaniach efektów dotyczących stresu i funkcji poznawczych.
Jednocześnie kanna jest dobrym przykładem substancji, przy której trzeba oddzielić mechanizm biologiczny od dowodu klinicznego.
Wiemy już stosunkowo dużo o chemii Sceletium tortuosum, ale znacznie mniej o jej długoterminowym działaniu u ludzi.
Dotychczasowe badania kliniczne są niewielkie. Część z nich przynosi interesujące wyniki dotyczące stresu, lęku czy funkcji poznawczych, ale najnowsze analizy literatury nadal określają ogół dowodów jako ograniczony i częściowo niespójny.
Nie należy więc traktować kanny jako zamiennika leków przeciwdepresyjnych czy przeciwlękowych.
Szczególne znaczenie ma również bezpieczeństwo. Ze względu na wpływ kanny na układ serotoninergiczny należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu leków i innych substancji wpływających na serotoninę.
Jeżeli zainteresowanie kanną wynika przede wszystkim z poszukiwania sposobu na redukcję stresu, poprawę nastroju lub funkcji poznawczych, warto patrzeć nie tylko na deklarowaną liczbę miligramów, ale przede wszystkim na standaryzację ekstraktu, zawartość alkaloidów i jakość produktu.
To właśnie skład chemiczny preparatu, a nie samo słowo „kanna” na opakowaniu, w największym stopniu decyduje o tym, z jaką substancją faktycznie mamy do czynienia.
O autorze
