Nagietek lekarski – właściwości, zastosowanie i działanie
Nagietek lekarski to jedna z najbardziej rozpoznawalnych roślin zielarskich, a jednocześnie efektowny kwiat ozdobny chętnie uprawiany w ogrodach. Charakterystyczne żółte lub intensywnie pomarańczowe kwiatostany pojawiają się przez wiele miesięcy, dzięki czemu roślina łączy walory dekoracyjne z użytkowymi. W zielarstwie wykorzystuje się przede wszystkim kwiat nagietka, który stanowi surowiec zawierający między innymi flawonoidy, karotenoidy, triterpeny, saponiny oraz inne naturalne związki roślinne.
Nagietek lekarski, czyli Calendula officinalis L., należy do rodziny astrowatych. Jego kwiat jest oficjalnie uznawanym surowcem zielarskim. Europejska Agencja Leków opisuje tradycyjne zastosowanie preparatów z kwiatu nagietka między innymi w niewielkich stanach zapalnych skóry, drobnych ranach oraz łagodnych stanach zapalnych jamy ustnej i gardła.
Warto jednak odróżnić tradycyjne zastosowanie nagietka od twierdzeń o leczeniu poważnych chorób. Część właściwości obserwowanych w badaniach laboratoryjnych nie została jeszcze potwierdzona w dużych badaniach klinicznych u ludzi. Z tego względu nagietek najlepiej traktować jako roślinę wspierającą pielęgnację i tradycyjne postępowanie w łagodnych dolegliwościach, a nie jako zamiennik diagnostyki lub leczenia medycznego.
Nagietek lekarski – co to za roślina?
Nagietek lekarski jest rośliną zielną, najczęściej uprawianą jako jednoroczna. W odpowiednich warunkach szybko się rozrasta i może obficie kwitnąć od początku lata aż do pierwszych silniejszych przymrozków. Jest stosunkowo łatwy w uprawie, dlatego spotyka się go zarówno na rabatach ozdobnych, jak i w ogrodach ziołowych.
Najbardziej charakterystyczną cechą nagietka są jego koszyczki kwiatowe w odcieniach żółci i pomarańczy. W zależności od odmiany mogą być pojedyncze, półpełne lub pełne. Roślina tworzy rozgałęzione łodygi oraz podłużne, lekko owłosione liście.
Botaniczna nazwa nagietka lekarskiego to Calendula officinalis. Należy on do rodziny Asteraceae, czyli astrowatych – tej samej, do której zaliczane są między innymi rumianek, arnika, jeżówka czy słonecznik.
Jak wygląda nagietek lekarski?
Nagietek lekarski zwykle osiąga około 30–60 cm wysokości, choć wiele zależy od odmiany i warunków uprawy. Jego łodygi są wzniesione i rozgałęzione, a liście zielone, podłużne lub lancetowate.
Najłatwiej rozpoznać go po koszyczkach kwiatowych. Najczęściej mają one średnicę kilku centymetrów i przybierają barwę od jasnożółtej po intensywnie pomarańczową.
Po przekwitnięciu powstają charakterystyczne, często wygięte nasiona. Nagietek bardzo łatwo rozsiewa się sam, dlatego raz posadzony w ogrodzie może pojawiać się w kolejnych sezonach nawet bez ponownego wysiewania.
Nagietek lekarski – jakie części rośliny się wykorzystuje?
W fitoterapii podstawowym surowcem są kwiaty nagietka. W dokumentacji Europejskiej Agencji Leków surowiec określany jest jako Calendulae flos, czyli kwiat nagietka. Preparaty mogą być sporządzane między innymi z rozdrobnionego i wysuszonego surowca lub przy użyciu różnych rozpuszczalników pozwalających otrzymać ekstrakty.
Najbardziej cenione są zwykle intensywnie zabarwione części kwiatostanu. Pomarańczowa i żółta barwa wiąże się między innymi z obecnością naturalnych barwników należących do karotenoidów.
W zastosowaniu domowym świeże lub suszone kwiaty wykorzystuje się do przygotowywania:
- naparów,
- maceratów,
- olejów nagietkowych,
- maści,
- balsamów,
- kremów,
- toników,
- płukanek,
- okładów,
- kosmetyków do skóry suchej i podrażnionej.
Nagietek lekarski – składniki aktywne
Zainteresowanie nagietkiem wynika przede wszystkim z różnorodnego profilu substancji roślinnych obecnych w jego kwiatach. W analizach fitochemicznych wskazuje się między innymi triterpeny, flawonoidy, karotenoidy, saponiny, polisacharydy oraz składniki frakcji olejkowej.
Nie oznacza to, że pojedynczy preparat z nagietka zawiera identyczne ilości wszystkich tych substancji. Skład może zależeć od odmiany, warunków uprawy, terminu zbioru, części rośliny, sposobu suszenia oraz metody ekstrakcji.
Flawonoidy
Flawonoidy są dużą grupą naturalnych polifenoli występujących w roślinach. Pełnią między innymi funkcje ochronne i uczestniczą w odpowiedzi roślin na stres środowiskowy.
Nagietek zawiera różne związki należące do tej grupy. Flawonoidy są jednym z powodów, dla których ekstrakty z nagietka bada się pod kątem działania antyoksydacyjnego i wpływu na procesy zapalne.
Triterpeny
W nagietku znajdują się również związki triterpenowe, w tym alkohole triterpenowe oraz ich pochodne. To grupa substancji szczególnie interesująca z punktu widzenia zastosowania miejscowego nagietka na skórę.
W badaniach przedklinicznych związki triterpenowe są wymieniane wśród potencjalnych elementów odpowiadających za właściwości przeciwzapalne preparatów z nagietka.
Karotenoidy
Intensywnie żółty i pomarańczowy kolor kwiatów nagietka związany jest z obecnością karotenoidów. Są to naturalne barwniki roślinne należące do związków o właściwościach antyoksydacyjnych.
To właśnie wysoka zawartość naturalnych pigmentów sprawia, że domowy macerat olejowy przygotowany z intensywnie pomarańczowych kwiatów może przyjmować złocistą lub pomarańczową barwę.
Saponiny
Kolejną grupę związków występujących w nagietku stanowią saponiny. Są to związki roślinne o bardzo zróżnicowanych właściwościach chemicznych i biologicznych.
Nie powinno się jednak przypisywać pojedynczym składnikom całego działania rośliny. Preparaty ziołowe stanowią mieszaniny wielu substancji, które mogą wpływać na siebie wzajemnie.
Polisacharydy
W kwiatach nagietka wykrywa się również polisacharydy. Związki należące do tej grupy są przedmiotem badań między innymi w kontekście oddziaływania preparatów roślinnych na miejscowe mechanizmy ochronne tkanek.
Nagietek lekarski – właściwości
Nagietek lekarski od stuleci wykorzystywany jest przede wszystkim zewnętrznie. Współczesne zainteresowanie rośliną koncentruje się szczególnie na jej wpływie na skórę, procesy zapalne, regenerację powierzchownych uszkodzeń oraz ochronę antyoksydacyjną.
Warto rozdzielić dwa poziomy informacji. Pierwszym jest tradycyjne zastosowanie uznawane na podstawie wieloletniej historii używania rośliny. Drugim są wyniki badań laboratoryjnych i klinicznych, których jakość oraz siła dowodów bywają bardzo różne.
Właściwości pielęgnujące skórę
Najpopularniejszym zastosowaniem nagietka jest pielęgnacja skóry.
Preparaty kosmetyczne zawierające nagietek często przeznaczone są do skóry:
- suchej,
- szorstkiej,
- wrażliwej,
- podrażnionej,
- wymagającej regeneracji,
- narażonej na działanie wiatru i niskich temperatur.
Maceraty olejowe i kremy na bazie nagietka mogą dodatkowo działać emoliencyjnie dzięki obecności olejowej bazy kosmetyku. Dlatego nie każdy efekt kremu nagietkowego wynika wyłącznie z samego ekstraktu roślinnego – znaczenie ma również całe podłoże preparatu.
Nagietek lekarski a drobne rany
Tradycyjne zastosowanie kwiatu nagietka obejmuje wspomaganie gojenia niewielkich ran skóry. EMA klasyfikuje takie zastosowanie jako wynikające z tradycyjnego użycia preparatów roślinnych.
Nie oznacza to jednak, że nagietkiem należy samodzielnie leczyć głębokie rany, silnie krwawiące urazy, rozległe oparzenia czy rany zakażone.
W przypadku narastającego bólu, obrzęku, ropnej wydzieliny, gorączki, rozchodzenia się brzegów rany albo utrzymującego się krwawienia konieczna jest odpowiednia ocena medyczna.
Nagietek lekarski a stan zapalny skóry
Jednym z najczęściej badanych kierunków działania nagietka są procesy zapalne. W badaniach przedklinicznych ekstrakty z Calendula officinalis wykazują właściwości przeciwzapalne, jednak nie wszystkie obserwacje laboratoryjne można automatycznie przenosić na działanie u człowieka.
Praktycznie oznacza to, że nagietek może być wartościowym składnikiem łagodnych preparatów pielęgnacyjnych, ale nie należy traktować go jako zamiennika leków w przewlekłych lub nasilonych chorobach zapalnych skóry.
Działanie antyoksydacyjne
Flawonoidy i karotenoidy znajdujące się w nagietku należą do grup związków kojarzonych z aktywnością antyoksydacyjną.
Antyoksydanty mogą ograniczać reakcje związane z nadmiernym powstawaniem reaktywnych form tlenu, dlatego są szeroko wykorzystywane w kosmetologii.
Trzeba jednak pamiętać, że określenie „antyoksydacyjny” nie oznacza automatycznie działania odmładzającego ani leczenia chorób skóry. Efekt zależy od formuły preparatu, koncentracji substancji aktywnych oraz ich zdolności do zachowania aktywności w gotowym kosmetyku.
Nagietek lekarski na skórę
Nagietek jest szczególnie popularnym składnikiem kosmetyków do pielęgnacji skóry suchej i delikatnej. Można znaleźć go w kremach do twarzy i ciała, balsamach, pomadkach ochronnych, kremach do rąk, preparatach po opalaniu oraz produktach dla skóry narażonej na podrażnienia.
Nagietek lekarski na suchą skórę
Przy suchej skórze najkorzystniejszym rozwiązaniem zwykle nie jest sam wodny napar z nagietka, lecz preparat łączący ekstrakt roślinny z substancjami natłuszczającymi i odbudowującymi barierę hydrolipidową.
Dobrym przykładem może być krem zawierający jednocześnie ekstrakt z nagietka oraz:
- glicerynę,
- skwalan,
- ceramidy,
- masło shea,
- oleje roślinne,
- cholesterol,
- pantenol.
W takim przypadku nagietek jest elementem całej pielęgnacyjnej kompozycji.
Nagietek lekarski na podrażnienia
Kosmetyki z nagietkiem mogą być stosowane przy niewielkich, powierzchownych podrażnieniach skóry.
Jeżeli jednak po użyciu preparatu pojawia się pieczenie, nasilone zaczerwienienie, świąd lub obrzęk, kosmetyk należy odstawić. Nagietek należy do rodziny astrowatych, dlatego u osób uczulonych na rośliny z tej rodziny może wystąpić reakcja nadwrażliwości.
Nagietek lekarski na twarz
Kosmetyki z nagietkiem są często stosowane na twarz, szczególnie w pielęgnacji skóry suchej, delikatnej i podatnej na zaczerwienienia.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba z cerą wrażliwą będzie tolerowała nagietek. Naturalne ekstrakty roślinne również mogą uczulać.
Przy bardzo reaktywnej cerze warto wprowadzać nowy kosmetyk stopniowo i obserwować reakcję skóry.
Nagietek lekarski a cera tłusta
Nagietek może znajdować się również w produktach do skóry tłustej, ale ważniejsza od obecności samego ekstraktu jest cała formuła kosmetyku.
Ciężka maść oparta na wazelinie lub dużej ilości tłustych emolientów może być odpowiednia dla skóry suchej, ale niekoniecznie komfortowa dla skóry bardzo tłustej.
Z kolei lekkie serum lub krem zawierający ekstrakt z nagietka może sprawdzać się znacznie lepiej.
Nagietek lekarski na trądzik
Nagietek bywa składnikiem kosmetyków przeznaczonych do skóry problematycznej, jednak nie należy traktować go jako samodzielnego leczenia trądziku.
Trądzik jest chorobą skóry związaną z wieloma mechanizmami, między innymi nadmiernym rogowaceniem ujść mieszków włosowych, wydzielaniem sebum, procesami zapalnymi i aktywnością mikroorganizmów.
Przy nasilonym trądziku bardziej przewidywalne działanie mają substancje o dobrze opisanej skuteczności, takie jak retinoidy, nadtlenek benzoilu, kwas azelainowy czy wybrane terapie dermatologiczne.
Nagietek może natomiast pełnić rolę składnika uzupełniającego pielęgnację, jeśli jest dobrze tolerowany.
Nagietek lekarski na jamę ustną i gardło
Tradycyjne zastosowanie nagietka obejmuje również łagodne stany zapalne jamy ustnej i gardła. EMA wymienia preparaty z kwiatu nagietka stosowane w tym obszarze jako produkty tradycyjnego ziołolecznictwa.
Do zastosowania w jamie ustnej przeznaczone są jednak odpowiednio przygotowane produkty. Kosmetyczna maść lub olej nagietkowy nie powinny być automatycznie używane jako płukanka.
Przy silnym bólu gardła, wysokiej gorączce, trudnościach w przełykaniu lub oddychaniu, ropnych nalotach czy utrzymujących się zmianach w jamie ustnej konieczna jest konsultacja medyczna.
Nagietek lekarski w kosmetyce
Nagietek jest niezwykle popularnym składnikiem kosmetycznym. Ekstrakty mogą pojawiać się zarówno w prostych preparatach naturalnych, jak i bardziej zaawansowanych formulacjach kosmetycznych.
Spotyka się go między innymi w:
- kremach do twarzy,
- kremach do rąk,
- balsamach do ciała,
- maściach ochronnych,
- pomadkach,
- produktach do skórek wokół paznokci,
- kosmetykach po opalaniu,
- mleczkach,
- tonikach,
- emulsjach myjących,
- produktach przeznaczonych do skóry delikatnej.
Ekstrakt z nagietka w INCI
Na etykiecie kosmetyku można spotkać określenie Calendula Officinalis Flower Extract. Jest to ekstrakt z kwiatu nagietka.
Innym produktem jest olej nagietkowy, który najczęściej nie jest olejem wyciskanym bezpośrednio z płatków, lecz maceratem. Kwiaty nagietka umieszcza się w oleju bazowym, takim jak olej słonecznikowy, oliwa lub inny olej roślinny, dzięki czemu część substancji rozpuszczalnych w tłuszczach przechodzi do oleju.
Olej z nagietka lekarskiego
Olej nagietkowy jest jednym z najpopularniejszych sposobów wykorzystania tej rośliny w kosmetyce.
Najczęściej jest to macerat, czyli olej roślinny, w którym przez określony czas znajdowały się kwiaty nagietka.
Tak przygotowany produkt można stosować między innymi jako składnik:
- balsamów,
- maseł do ciała,
- maści,
- kremów,
- olejków do masażu,
- preparatów do dłoni,
- kosmetyków do suchych skórek.
Trwałość maceratu w dużej mierze zależy od oleju bazowego. Oleje bogate w wielonienasycone kwasy tłuszczowe utleniają się szybciej niż stabilniejsze oleje.
Domowy preparat należy przechowywać w ciemnym miejscu i zwracać uwagę na zmianę zapachu świadczącą o jełczeniu.
Maść z nagietka lekarskiego
Maść nagietkowa to klasyczna forma produktu przeznaczonego do stosowania miejscowego.
Może zawierać ekstrakt lub macerat z nagietka połączony z tłustym podłożem. Taka formuła tworzy na powierzchni skóry warstwę ograniczającą utratę wody i dlatego często dobrze sprawdza się przy skórze suchej, spierzchniętej i narażonej na działanie czynników atmosferycznych.
Warto jednak zawsze sprawdzić cały skład preparatu. Niektóre maści zawierają dodatkowo substancje zapachowe lub olejki eteryczne, które przy bardzo wrażliwej skórze mogą zwiększać ryzyko podrażnienia.
Napar z nagietka lekarskiego
Suszone kwiaty nagietka można wykorzystywać do przygotowywania naparu.
W zależności od przeznaczenia napar bywa używany jako składnik okładów lub płukanek, jednak przy preparatach leczniczych należy kierować się zaleceniami znajdującymi się na opakowaniu konkretnego produktu.
Nie warto zakładać, że większa ilość surowca oznacza lepsze działanie. Produkty zielarskie także powinny być stosowane w odpowiednich stężeniach.
Czy napar z nagietka można nakładać na twarz?
Schłodzony napar bywa stosowany jako domowy tonik lub okład. Taki produkt nie zawiera jednak konserwantów i szybko może zostać skolonizowany przez drobnoustroje.
Dlatego najlepiej przygotowywać niewielkie porcje do jednorazowego zastosowania zamiast przechowywać domowy napar przez kilka dni w łazience.
Przy skórze bardzo wrażliwej warto najpierw wykonać próbę na niewielkim obszarze skóry.
Nagietek lekarski – działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze
W publikacjach naukowych można znaleźć badania laboratoryjne oceniające wpływ ekstraktów z nagietka na określone mikroorganizmy.
Nie oznacza to jednak, że domowy napar, krem lub olej nagietkowy jest środkiem dezynfekującym albo lekiem przeciwgrzybiczym.
Badania in vitro prowadzone są w kontrolowanych warunkach, często z wykorzystaniem określonych ekstraktów i stężeń, których nie można bezpośrednio porównywać z kosmetykiem stosowanym w domu.
Przy podejrzeniu zakażenia bakteryjnego lub grzybiczego należy dobrać leczenie odpowiednie do rodzaju problemu.
Nagietek lekarski a gojenie skóry
Nagietek jest szczególnie interesujący z punktu widzenia procesów regeneracji tkanek. W literaturze naukowej analizuje się jego wpływ między innymi na stan zapalny i procesy związane z naprawą skóry.
W praktyce zastosowanie preparatów nagietkowych powinno ograniczać się do sytuacji, w których skóra nie wymaga specjalistycznego leczenia.
Rozległych ran, oparzeń, trudno gojących się owrzodzeń czy ran pooperacyjnych nie należy samodzielnie smarować przypadkowymi domowymi preparatami roślinnymi.
Nagietek lekarski w ogrodzie
Nagietek jest ceniony nie tylko jako zioło, ale również jako roślina ozdobna.
Jego ogromną zaletą jest łatwa uprawa. Może być dobrym wyborem nawet dla osób, które dopiero zaczynają przygodę z ogrodnictwem.
Roślina dobrze prezentuje się:
- na rabatach kwiatowych,
- w ogródkach ziołowych,
- w ogrodach naturalistycznych,
- w warzywnikach,
- na obrzeżach grządek,
- w większych pojemnikach.
Nagietek lekarski – uprawa
Nagietek najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym. Poradzi sobie również w lekkim półcieniu, ale przy dostępie do dużej ilości światła zwykle kwitnie bardziej obficie.
Nie ma bardzo wysokich wymagań glebowych.
Najlepiej sprawdza się podłoże:
- umiarkowanie żyzne,
- przepuszczalne,
- niezbyt ciężkie,
- bez długotrwałego zastoinowego nadmiaru wody.
Nagietek jest rośliną dość tolerancyjną i może rosnąć również na przeciętnej ziemi ogrodowej.
Nagietek lekarski – wysiew
Nasiona można wysiewać bezpośrednio do gruntu.
Roślina kiełkuje stosunkowo łatwo, dlatego produkowanie rozsady zwykle nie jest konieczne.
Po wschodach warto zachować między roślinami odpowiedni odstęp. Zbyt gęsto rosnące nagietki mają słabszą cyrkulację powietrza i mogą być bardziej narażone na choroby grzybowe.
Nagietek lekarski – kwitnienie
Regularne usuwanie przekwitających koszyczków może pobudzać roślinę do wytwarzania kolejnych kwiatów.
Jeżeli chcemy zebrać nasiona, część kwiatostanów należy pozostawić aż do pełnego dojrzenia.
Dojrzałe nasiona można zebrać, wysuszyć i przechować do następnego sezonu.
Kiedy zbierać nagietek lekarski?
Kwiaty przeznaczone do suszenia najlepiej zbierać podczas suchej pogody, po obeschnięciu porannej rosy.
Nie należy zbierać mokrych kwiatów zaraz po deszczu, ponieważ zwiększa to ryzyko nieprawidłowego suszenia i rozwoju pleśni.
Do zbioru najlepiej wybierać zdrowe, świeżo rozwinięte koszyczki bez oznak chorób czy uszkodzeń.
Jak suszyć nagietek lekarski?
Nagietek powinien być suszony w miejscu:
- suchym,
- przewiewnym,
- zacienionym,
- chronionym przed wilgocią.
Bezpośrednie, silne słońce może przyspieszać degradację części związków i prowadzić do utraty intensywnego koloru.
Kwiaty najlepiej rozłożyć cienką warstwą na papierze, siatce lub specjalnych tacach do suszenia.
Dobrze wysuszony surowiec powinien być suchy i pozbawiony zapachu stęchlizny.
Po wysuszeniu najlepiej przechowywać go w szczelnie zamkniętym pojemniku, z dala od światła i wilgoci.
Nagietek lekarski w doniczce
Nagietek można uprawiać również na balkonie lub tarasie.
Doniczka powinna mieć odpływ wody, ponieważ długotrwałe zalewanie systemu korzeniowego nie sprzyja zdrowemu wzrostowi.
W czasie intensywnego kwitnienia roślina wymaga regularnego podlewania, szczególnie w gorące dni, gdy podłoże w doniczce wysycha znacznie szybciej niż ziemia w ogrodzie.
Stanowisko powinno być jasne i najlepiej przez kilka godzin dziennie nasłonecznione.
Nagietek lekarski a owady zapylające
Kwiaty nagietka są odwiedzane przez owady, dlatego roślina dobrze sprawdza się w ogrodach projektowanych z myślą o różnorodności biologicznej.
Największą wartość dla owadów mają odmiany, w których dostęp do środka kwiatostanu nie jest całkowicie utrudniony przez dużą liczbę płatków.
Sadzenie nagietka obok innych roślin kwitnących w różnych terminach pozwala stworzyć bardziej zróżnicowane środowisko dla zapylaczy.
Nagietek lekarski w kuchni
Płatki nagietka są czasami wykorzystywane jako jadalna dekoracja.
Mogą być dodawane w niewielkich ilościach do:
- sałatek,
- dekoracji deserów,
- mieszanek ziołowych,
- potraw warzywnych,
- ozdobnych kostek lodu.
Do spożycia należy wykorzystywać wyłącznie rośliny prawidłowo zidentyfikowane i uprawiane bez użycia środków ochrony roślin nieprzeznaczonych dla roślin jadalnych.
Kwiaty kupione w kwiaciarni nie powinny być automatycznie uznawane za nadające się do jedzenia.
Nagietek lekarski – przeciwwskazania
Naturalne pochodzenie nie oznacza całkowitego braku ryzyka działań niepożądanych.
Najważniejszym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na nagietek lub inne rośliny należące do rodziny astrowatych.
Do tej rodziny zalicza się również między innymi:
- rumianek,
- arnikę,
- jeżówkę,
- krwawnik,
- chryzantemy,
- stokrotki.
Osoby mające silną alergię kontaktową na rośliny astrowate powinny zachować szczególną ostrożność.
Czy nagietek lekarski może uczulać?
Tak. Preparaty z nagietka mogą powodować reakcje alergiczne u osób nadwrażliwych.
Możliwe objawy obejmują między innymi:
- świąd,
- zaczerwienienie,
- wysypkę,
- pieczenie,
- obrzęk,
- nasilenie podrażnienia.
Jeżeli po zastosowaniu kosmetyku lub preparatu z nagietka pojawia się wyraźna reakcja skórna, produkt należy odstawić.
Nagietek lekarski w ciąży i podczas karmienia
W przypadku stosowania nagietka jako składnika zwykłego kosmetyku na niewielkim obszarze skóry sytuacja jest inna niż przy skoncentrowanych ekstraktach lub preparatach przyjmowanych doustnie.
Przy produktach leczniczych i suplementach w okresie ciąży lub karmienia piersią warto kierować się informacją producenta i zaleceniami lekarza lub farmaceuty.
Nie należy zakładać, że każdy preparat z nagietka jest automatycznie bezpieczny tylko dlatego, że ma pochodzenie roślinne.
Nagietek lekarski dla dzieci
Nagietek jest częstym składnikiem produktów przeznaczonych do pielęgnacji delikatnej skóry, również w kosmetykach dziecięcych.
Bezpieczeństwo zależy jednak od całej receptury.
Preparat może oprócz nagietka zawierać substancje zapachowe, olejki eteryczne czy inne ekstrakty roślinne. Dlatego przed zastosowaniem produktu u małego dziecka należy sprawdzić jego przeznaczenie i zalecenia producenta.
Nagietek lekarski – świeży czy suszony?
Obie formy mają swoje zastosowanie.
Świeże kwiaty sprawdzają się między innymi do przygotowania niektórych maceratów lub jako dekoracja.
Suszony nagietek jest natomiast znacznie wygodniejszy do długotrwałego przechowywania i przygotowywania naparów.
Przy przygotowywaniu maceratu olejowego w warunkach domowych użycie dobrze wysuszonego materiału ogranicza ilość wody wprowadzanej do oleju, co ma znaczenie dla trwałości preparatu.
Nagietek lekarski a aksamitka – czy to ta sama roślina?
Nie. Nagietek i aksamitka należą wprawdzie do rodziny astrowatych, ale są innymi rodzajami roślin.
Nagietek lekarski to Calendula officinalis.
Popularne aksamitki należą natomiast do rodzaju Tagetes.
Obie rośliny mogą mieć pomarańczowe lub żółte kwiaty, przez co bywają mylone, jednak różnią się wyglądem liści, zapachem i składem chemicznym.
Jeżeli roślina ma być używana jako surowiec zielarski, prawidłowa identyfikacja gatunku jest szczególnie istotna.
Nagietek lekarski a arnika
Nagietek i arnika również nie są tym samym.
Obie rośliny należą do rodziny astrowatych i obie wykorzystuje się w tradycyjnym zielarstwie, lecz mają odmienny skład i zakres zastosowania.
Preparatów zawierających arnikę nie należy automatycznie zastępować nagietkiem ani odwrotnie.
Jak wybrać dobry preparat z nagietkiem lekarskim?
Przy wyborze kosmetyku warto zwrócić uwagę nie tylko na zdjęcie kwiatu na opakowaniu, lecz przede wszystkim na skład INCI.
Jeżeli zależy nam na produkcie zawierającym nagietek, warto szukać określenia:
Calendula Officinalis Flower Extract.
W przypadku maceratów nazwa może wyglądać inaczej w zależności od zastosowanego oleju bazowego.
Wybór produktu powinien być uzależniony od potrzeb skóry.
Przy bardzo suchej skórze lepszy może być bogaty krem lub maść.
Przy cerze mieszanej i tłustej wygodniejsze będzie lekkie serum, emulsja lub krem.
Przy skórze nadreaktywnej warto wybierać preparaty bez dużej liczby substancji zapachowych i olejków eterycznych.
Czy warto mieć nagietek lekarski w domu?
Nagietek jest jedną z tych roślin, które mogą pełnić kilka funkcji jednocześnie.
W ogrodzie stanowi efektowną roślinę ozdobną i długo kwitnie. Po wysuszeniu kwiaty można przechowywać jako surowiec zielarski. Ekstrakty z nagietka są również powszechnie wykorzystywane w kosmetykach.
Najlepiej udokumentowane tradycyjne zastosowanie dotyczy przede wszystkim miejscowego wykorzystywania kwiatu nagietka w łagodnych stanach zapalnych skóry, drobnych ranach oraz niektórych łagodnych stanach zapalnych jamy ustnej i gardła.
Jednocześnie warto zachować rozsądek wobec często spotykanych w internecie twierdzeń przypisujących nagietkowi niemal uniwersalne działanie lecznicze. Wyniki badań laboratoryjnych są interesujące, ale nie każde obserwowane działanie przekłada się na udowodnioną skuteczność kliniczną.
Nagietek lekarski – najczęściej zadawane pytania
Na co pomaga nagietek lekarski?
Nagietek lekarski jest przede wszystkim tradycyjnie stosowany zewnętrznie w pielęgnacji skóry oraz przy niewielkich podrażnieniach i drobnych powierzchownych ranach. Preparaty z kwiatu nagietka mają również tradycyjne zastosowanie w łagodnych stanach zapalnych jamy ustnej i gardła.
Czy nagietek lekarski można stosować na twarz?
Tak, nagietek jest częstym składnikiem kosmetyków do twarzy. Szczególnie popularny jest w preparatach do skóry suchej, delikatnej i podatnej na podrażnienia. Osoby uczulone na rośliny z rodziny astrowatych powinny jednak zachować ostrożność.
Czy nagietek lekarski działa przeciwzapalnie?
W badaniach laboratoryjnych i przedklinicznych ekstrakty oraz wybrane składniki nagietka wykazują aktywność związaną z modulowaniem procesów zapalnych. Nie należy jednak na tej podstawie traktować nagietka jako zamiennika leczenia przewlekłych chorób zapalnych.
Czy nagietek lekarski nadaje się na rany?
Preparaty z kwiatu nagietka mają tradycyjne zastosowanie przy niewielkich ranach powierzchownych. Głębokie, silnie krwawiące, zakażone lub trudno gojące się rany wymagają profesjonalnej oceny.
Czy nagietek lekarski można pić?
Na rynku dostępne są produkty z nagietkiem przeznaczone do przygotowywania naparów, jednak sposób stosowania powinien być zgodny z przeznaczeniem konkretnego produktu. Kosmetycznych ekstraktów, olejów czy preparatów do stosowania zewnętrznego nie należy spożywać.
Kiedy kwitnie nagietek lekarski?
Nagietek może kwitnąć przez znaczną część sezonu – od późnej wiosny lub początku lata aż do jesieni. Regularne usuwanie przekwitających koszyczków sprzyja dalszemu tworzeniu kwiatów.
Czy nagietek lekarski jest wieloletni?
W polskich warunkach jest zazwyczaj uprawiany jako roślina jednoroczna. Bardzo łatwo się jednak rozsiewa, dlatego w kolejnym sezonie nowe rośliny mogą pojawić się samodzielnie.
Gdzie najlepiej posadzić nagietek lekarski?
Najlepiej sprawdzi się słoneczne stanowisko z przepuszczalnym podłożem. Nagietek nie jest szczególnie wymagający i dobrze radzi sobie w przeciętnej ziemi ogrodowej.
Czy nagietek lekarski można uprawiać na balkonie?
Tak. Nagietek dobrze rośnie w pojemnikach, jeśli otrzymuje dużo światła, regularne podlewanie oraz doniczkę z odpływem nadmiaru wody.
Kiedy zbierać kwiaty nagietka?
Najlepiej zbierać świeżo rozwinięte kwiatostany podczas suchego dnia, po wyschnięciu porannej rosy. Mokrego materiału nie należy przeznaczać bezpośrednio do przechowywania.
Czy nagietek lekarski można suszyć?
Tak. Kwiaty można suszyć w przewiewnym i zacienionym miejscu. Po pełnym wysuszeniu należy przechowywać je w suchym, szczelnym pojemniku chronionym przed światłem.
Czy nagietek lekarski jest jadalny?
Płatki prawidłowo zidentyfikowanego nagietka mogą być wykorzystywane kulinarnie. Do jedzenia należy jednak przeznaczać wyłącznie kwiaty pochodzące z uprawy prowadzonej w sposób odpowiedni dla roślin spożywczych.
Czy nagietek lekarski może powodować alergię?
Tak. Reakcje nadwrażliwości są możliwe szczególnie u osób uczulonych na inne rośliny z rodziny astrowatych.
Nagietek lekarski – podsumowanie
Nagietek lekarski to Calendula officinalis – roślina z rodziny astrowatych ceniona zarówno jako kwiat ozdobny, jak i tradycyjny surowiec zielarski. Najważniejszą częścią rośliny z punktu widzenia fitoterapii są jej kwiaty.
Zawierają one między innymi flawonoidy, karotenoidy, triterpeny, saponiny i polisacharydy. Złożony skład chemiczny sprawia, że nagietek jest badany przede wszystkim pod kątem właściwości przeciwzapalnych, antyoksydacyjnych i wspierających regenerację skóry.
Nagietek lekarski znalazł szerokie zastosowanie w kosmetyce. Można spotkać go w kremach, balsamach, maściach, olejach, preparatach do rąk, produktach do skóry suchej i kosmetykach przeznaczonych do pielęgnacji skóry podatnej na podrażnienia.
Europejska Agencja Leków uznaje tradycyjne zastosowanie preparatów z kwiatu nagietka w łagodnych stanach zapalnych skóry, przy drobnych ranach oraz łagodnych stanach zapalnych jamy ustnej i gardła.
Jednocześnie roślina jest niezwykle łatwa w uprawie. Dobrze rośnie na słonecznych stanowiskach, długo kwitnie, łatwo rozsiewa się samodzielnie i nie wymaga skomplikowanej pielęgnacji. Dzięki temu nagietek lekarski może być jednocześnie ozdobą ogrodu, rośliną użytkową i wartościowym surowcem do przygotowywania prostych preparatów pielęgnacyjnych.
O autorze
