Kava kava – działanie, właściwości, zastosowanie i bezpieczeństwo
Kava kava – co to jest?
Kava kava to tradycyjna roślina pochodząca z wysp południowego Pacyfiku, znana przede wszystkim ze swojego działania odprężającego i przeciwlękowego. Jej botaniczna nazwa to Piper methysticum. Należy do rodziny pieprzowatych, a więc jest spokrewniona między innymi z pieprzem czarnym. W tradycyjnych społecznościach Oceanii napój przygotowywany z podziemnych części rośliny od wieków wykorzystywano podczas ceremonii, spotkań społecznych oraz rytuałów.
W przeciwieństwie do wielu typowych środków uspokajających kava kava kojarzona jest z charakterystycznym stanem odprężenia, w którym redukcji napięcia nie zawsze towarzyszy silne otępienie. To właśnie ta właściwość przyczyniła się do zainteresowania rośliną w kontekście stresu, napięcia psychicznego i stanów lękowych.
Najważniejszymi aktywnymi składnikami kava kava są kawalaktony, nazywane również kawapironami. Do najlepiej poznanych należą między innymi kawaina, dihydrokawaina, metystycyna, dihydrometystycyna, yangonina i desmetoksyyangonina. Ich proporcje mogą znacznie różnić się w zależności od odmiany rośliny, miejsca uprawy, wykorzystanej części surowca i metody ekstrakcji.
Współcześnie kava kava dostępna jest w różnych formach: sproszkowanego korzenia, tradycyjnych napojów wodnych, ekstraktów, kapsułek czy nalewek. Nie wszystkie preparaty można jednak traktować jako równoważne. Ich skład chemiczny, stężenie kawalaktonów i profil bezpieczeństwa mogą się znacząco różnić.
Jak działa kava kava?
Działanie kava kava nie sprowadza się do jednego receptora ani pojedynczego neuroprzekaźnika. Kawalaktony mogą wpływać na kilka układów neuronalnych jednocześnie. Współczesne badania wskazują między innymi na modulację receptorów GABA-A, kanałów sodowych i wapniowych, układu dopaminergicznego, adrenergicznego oraz aktywności monoaminooksydazy B. Nie oznacza to jednak, że wszystkie te mechanizmy mają takie samo znaczenie kliniczne – dokładny sposób działania kava kava nadal jest przedmiotem badań.
W praktyce działanie rośliny jest najczęściej opisywane jako:
- przeciwlękowe,
- odprężające,
- zmniejszające napięcie psychiczne,
- łagodnie uspokajające,
- rozluźniające,
- potencjalnie ułatwiające zasypianie w sytuacji, gdy bezsenność jest związana z napięciem.
Ważne jest jednak rozróżnienie pomiędzy działaniem farmakologicznym obserwowanym w badaniach eksperymentalnych a potwierdzonym działaniem klinicznym. Najwięcej danych dotyczących kava kava odnosi się do lęku. W przypadku innych zastosowań, takich jak bezsenność czy poprawa nastroju, dowody są znacznie słabsze.
Kava kava a GABA
Jednym z najczęściej omawianych mechanizmów działania kava kava jest wpływ na układ GABA, czyli kwasu gamma-aminomasłowego. GABA jest głównym neuroprzekaźnikiem hamującym ośrodkowego układu nerwowego.
Można go w uproszczeniu potraktować jako jeden z najważniejszych biologicznych „hamulców” mózgu. Gdy aktywność układu GABA jest odpowiednia, łatwiej dochodzi do wyciszenia nadmiernego pobudzenia neuronów. Ma to znaczenie między innymi dla napięcia mięśniowego, lęku, zdolności do relaksacji i snu.
Badania laboratoryjne sugerują, że kawaina, jeden z głównych składników kava kava, może modulować aktywność receptorów GABA-A. Mechanizm ten nie jest jednak identyczny z działaniem klasycznych benzodiazepin.
To ważna różnica. Nie powinno się przedstawiać kava kava jako „naturalnej benzodiazepiny”, ponieważ jest to nadmierne uproszczenie. Oddziaływanie rośliny na układ nerwowy jest znacznie bardziej złożone.
Kava kava a napięcie układu nerwowego
Kava kava może działać nie tylko poprzez układ GABA. Kawalaktony wpływają również na kanały jonowe obecne w błonach neuronów, w tym kanały sodowe i wapniowe. Regulacja tych kanałów wpływa na pobudliwość komórek nerwowych i uwalnianie neuroprzekaźników.
W praktyce może to sprzyjać ograniczeniu nadmiernej reaktywności układu nerwowego.
Dla osoby doświadczającej przewlekłego napięcia może mieć to szczególne znaczenie, ponieważ przewlekły stres nie zawsze objawia się jedynie świadomym uczuciem lęku. Często towarzyszą mu:
- napięcie mięśni,
- trudności z odprężeniem,
- drażliwość,
- uczucie wewnętrznego pobudzenia,
- problemy z zasypianiem,
- nadmierna czujność,
- kołatanie serca,
- trudności z „wyłączeniem myśli”.
Nie oznacza to jednak, że każdy z tych objawów będzie reagował na kava kava ani że roślina może zastąpić diagnostykę i leczenie zaburzeń lękowych.
Kava kava na lęk
To właśnie wpływ na lęk jest najlepiej przebadanym potencjalnym zastosowaniem kava kava.
Starsze badania kliniczne oraz przeglądy wskazywały, że standaryzowane ekstrakty kava mogą zmniejszać nasilenie niektórych objawów lękowych w porównaniu z placebo. Przegląd badań z 2018 roku obejmujący randomizowane próby kliniczne wykazał przewagę kava nad placebo w części analizowanych badań, choć wyniki nie były jednakowo pozytywne we wszystkich próbach.
Historyczny przegląd Cochrane również wykazał niewielką przewagę kava nad placebo pod względem redukcji objawów lękowych, jednocześnie podkreślając potrzebę przeprowadzenia większych i lepiej zaprojektowanych badań.
Aktualne stanowisko amerykańskiego National Center for Complementary and Integrative Health jest bardziej ostrożne. NCCIH wskazuje, że preparaty kava mogą pomagać w przypadku niektórych objawów lękowych, ale dowody dotyczące uogólnionego zaburzenia lękowego nie są jednoznaczne.
Czy kava kava działa od razu?
Efekt zależy przede wszystkim od preparatu, dawki i sposobu stosowania.
Tradycyjny napój zawierający kawalaktony może dawać odczuwalne działanie stosunkowo szybko. W badaniach wykorzystujących standaryzowane suplementy poprawa objawów lękowych była jednak często oceniana dopiero po kilku tygodniach stosowania.
Dlatego określenie kava kava jako środka działającego natychmiast w każdej sytuacji byłoby nieprawidłowe.
Kava kava na stres
Stres i lęk nie są tym samym, choć mogą się ze sobą silnie łączyć.
Przewlekły stres wiąże się ze zwiększoną aktywnością układu współczulnego, napięciem psychicznym, problemami ze snem i trudnościami z powrotem organizmu do stanu odpoczynku.
Ze względu na potencjalne działanie przeciwlękowe i uspokajające kava kava może być interesująca przede wszystkim wtedy, gdy stres manifestuje się jako silne napięcie i nadmierne pobudzenie.
Nie należy natomiast oczekiwać, że roślina usunie przyczynę przewlekłego stresu. Jeżeli przeciążenie wynika z niedoboru snu, nadmiaru obowiązków, choroby, wypalenia czy problemów psychicznych, suplement może co najwyżej modyfikować część objawów.
Kava kava na sen
Kava kava bywa również promowana jako naturalny preparat na sen. Warto jednak zachować w tej kwestii ostrożność.
Roślina może sprzyjać odprężeniu i wykazuje właściwości uspokajające, dlatego teoretycznie może ułatwiać zasypianie osobom, u których bezsenność jest związana przede wszystkim z napięciem i lękiem.
Nie ma jednak mocnych dowodów pozwalających traktować kava kava jako dobrze potwierdzony środek stosowany w przewlekłej bezsenności. NCCIH wskazuje, że badań dotyczących kava w leczeniu zaburzeń snu jest niewiele.
Z tego względu kava kava powinna być rozpatrywana przede wszystkim jako substancja o potencjalnym działaniu przeciwlękowym i relaksacyjnym, a nie typowy preparat nasenny.
Kava kava a kortyzol i przewlekły stres
W internecie można spotkać twierdzenia, że kava kava „obniża kortyzol”. Takie stwierdzenie jest zbyt daleko idące.
Wpływ rośliny na napięcie psychiczne może pośrednio modyfikować reakcję organizmu na stres, jednak obecnie nie ma podstaw, aby traktować kava kava jako sprawdzony regulator poziomu kortyzolu.
Osoby zainteresowane redukcją przewlekłego przeciążenia powinny zwrócić uwagę przede wszystkim na jakość snu, aktywność fizyczną, rytm dobowy, stresory psychologiczne, niedobory energetyczne i ewentualne zaburzenia hormonalne.
Kava kava a depresja
Kava kava nie jest uznanym środkiem przeciwdepresyjnym.
Niektóre mechanizmy działania kawalaktonów są interesujące z punktu widzenia neurobiologii nastroju. Badania wskazują między innymi na możliwą modulację transmisji dopaminergicznej, noradrenergicznej i aktywności MAO-B.
Nie jest to jednak równoznaczne z klinicznie potwierdzonym działaniem przeciwdepresyjnym.
Jeżeli u osoby z depresją występuje jednocześnie silne napięcie lękowe, zmniejszenie lęku może być subiektywnie odbierane jako poprawa samopoczucia. Nie oznacza to jednak, że kava kava leczy przyczynę depresji.
Nie należy również samodzielnie łączyć jej z lekami przeciwdepresyjnymi bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą, ponieważ możliwe są interakcje farmakodynamiczne i metaboliczne.
Kava kava a dopamina
Jednym z ciekawszych aspektów działania kava kava jest potencjalny wpływ na układ dopaminergiczny.
W badaniach laboratoryjnych poszczególne kawalaktony wykazują wpływ na szlaki związane z dopaminą, jednak znaczenie tych mechanizmów u człowieka pozostaje nie w pełni wyjaśnione.
Nie należy więc traktować kava kava jako klasycznego „boostera dopaminy”.
Odprężenie czy poprawa samopoczucia po jej zastosowaniu mogą wynikać z jednoczesnego oddziaływania na wiele układów neuronalnych, a nie z prostego zwiększenia stężenia dopaminy.
Kava kava a serotonina
Wpływ kava kava na serotoninę jest znacznie słabiej udokumentowany niż jej oddziaływanie na GABA i kanały jonowe.
Dlatego stwierdzenia, że kava kava „podnosi serotoninę” lub działa podobnie do leków SSRI, nie mają wystarczającego potwierdzenia.
Mechanizm działania kava kava różni się od mechanizmu inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny.
Kava kava a MAO-B
Niektóre kawalaktony wykazują w warunkach eksperymentalnych zdolność do hamowania monoaminooksydazy B, czyli enzymu uczestniczącego między innymi w metabolizmie dopaminy i innych amin biogennych.
Jest to interesujący mechanizm, jednak nie powinien być automatycznie przekładany na działanie typowe dla leków hamujących MAO-B.
Preparat roślinny zawiera mieszaninę wielu związków, których stężenia mogą znacznie różnić się pomiędzy produktami.
Kawalaktony – najważniejsze związki kava kava
Za działanie kava kava odpowiada grupa związków nazywanych kawalaktonami.
Do sześciu najważniejszych należą:
- kawaina,
- dihydrokawaina,
- metystycyna,
- dihydrometystycyna,
- yangonina,
- desmetoksyyangonina.
Proporcja poszczególnych kawalaktonów tworzy charakterystyczny profil chemiczny rośliny.
Ma to duże znaczenie, ponieważ dwie odmiany kava kava mogą powodować nieco odmienne odczucia pomimo podobnej całkowitej zawartości kawalaktonów.
Kawaina
Kawaina jest jednym z najlepiej poznanych składników kava kava. Badania sugerują, że wpływa między innymi na receptory GABA-A oraz kanały jonowe.
Prawdopodobnie ma istotny udział w działaniu przeciwlękowym rośliny.
Yangonina
Yangonina jest szczególnie interesująca z punktu widzenia układu endokannabinoidowego. W badaniach eksperymentalnych wykazuje aktywność wobec receptora CB1, choć znaczenie tego mechanizmu w przypadku typowego stosowania kava kava nadal wymaga badań.
Metystycyna i dihydrometystycyna
Są to kolejne ważne kawalaktony, których działanie obejmuje między innymi wpływ na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego oraz potencjalne interakcje z enzymami metabolizującymi leki.
Jakie efekty może dawać kava kava?
Do najczęściej opisywanych efektów należą:
- rozluźnienie,
- zmniejszenie napięcia,
- większe poczucie spokoju,
- obniżenie reaktywności na stres,
- rozluźnienie mięśni,
- zmniejszenie lęku,
- łatwiejsze funkcjonowanie w sytuacjach społecznych,
- łagodne uspokojenie.
Przy większych ilościach mogą pojawić się natomiast:
- senność,
- spowolnienie,
- zaburzenia koordynacji,
- zawroty głowy,
- nudności.
Reakcja zależy zarówno od dawki, jak i rodzaju produktu.
Czy kava kava odurza?
Kava kava jest substancją psychoaktywną, ale jej działanie nie jest identyczne z alkoholem.
Tradycyjnie napój z kava wykorzystywany jest między innymi ze względu na odprężenie przy względnym zachowaniu jasności umysłu. Przy większej ilości również może jednak pogarszać sprawność psychomotoryczną.
Z tego względu po przyjęciu kava kava nie powinno się prowadzić samochodu ani obsługiwać urządzeń wymagających szybkiej reakcji, szczególnie zanim pozna się indywidualną reakcję organizmu.
Kava kava a alkohol
Połączenie kava kava z alkoholem jest niewskazane.
Obie substancje mogą działać depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy. Jednoczesne zastosowanie może zwiększyć:
- senność,
- zawroty głowy,
- zaburzenia koordynacji,
- spowolnienie reakcji.
Istotna jest również kwestia wątroby. Alkohol jest jednym z czynników, które mogą dodatkowo zwiększać ryzyko problemów związanych z metabolizmem preparatów kava. NCCIH wyraźnie zaleca unikanie łączenia kava z alkoholem.
Kava kava a benzodiazepiny
Kava kava nie powinna być samodzielnie łączona z benzodiazepinami.
Dotyczy to między innymi leków zawierających alprazolam, diazepam, lorazepam czy klonazepam.
Połączenie substancji wpływających na hamującą neurotransmisję może nasilać działanie sedacyjne. NCCIH wymienia benzodiazepiny jako jedną z grup substancji, z którymi nie należy łączyć kava bez konsultacji medycznej.
Kava kava a leki nasenne i uspokajające
Podobna ostrożność dotyczy innych substancji działających sedacyjnie.
Kava kava może potencjalnie nasilać działanie:
- leków nasennych,
- leków uspokajających,
- niektórych leków przeciwlękowych,
- silnie uspokajających leków przeciwhistaminowych,
- innych suplementów działających depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy.
Interakcja nie musi wystąpić u każdej osoby, jednak połączenie kilku substancji uspokajających zwiększa nieprzewidywalność efektu.
Kava kava a leki przeciwdepresyjne
W tym przypadku sytuacja jest bardziej złożona.
Nie ma podstaw, aby twierdzić, że każda kombinacja kava kava z lekiem przeciwdepresyjnym jest niebezpieczna, ale nie można też zakładać jej bezpieczeństwa.
Poszczególne kawalaktony mogą wpływać na enzymy metabolizujące leki oraz na kilka układów neuroprzekaźnikowych. Z tego względu osoby przyjmujące SSRI, SNRI, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, inhibitory MAO lub inne leki psychotropowe powinny skonsultować stosowanie kava z lekarzem lub farmaceutą.
Kava kava a wątroba
To najważniejsza kwestia dotycząca bezpieczeństwa stosowania kava kava.
Preparaty zawierające kava były powiązane z rzadkimi, ale poważnymi przypadkami uszkodzenia wątroby. Opisywano między innymi ostre zapalenie wątroby, ciężką niewydolność wątroby, przypadki wymagające transplantacji oraz zgony.
Ryzyko nie jest jednak łatwe do jednoznacznego oszacowania.
Na przestrzeni lat analizowano wiele potencjalnych czynników mogących mieć znaczenie:
- wykorzystanie niewłaściwych części rośliny,
- stosowanie określonych odmian kava,
- ekstrakcję za pomocą rozpuszczalników organicznych,
- obecność zanieczyszczeń,
- fałszowanie preparatów,
- jednoczesne spożywanie alkoholu,
- stosowanie dużych dawek,
- długotrwałe używanie,
- indywidualną podatność genetyczną.
Co ważne, przypadki uszkodzenia wątroby opisywano także po preparatach wodnych, dlatego nie można uznać, że sama forma tradycyjnego napoju całkowicie usuwa ryzyko.
Objawy uszkodzenia wątroby
Stosowanie kava kava należy przerwać i skonsultować się z lekarzem, jeżeli pojawią się objawy takie jak:
- zażółcenie skóry lub białek oczu,
- ciemny mocz,
- bardzo jasny stolec,
- nietypowo silne osłabienie,
- utrzymujące się nudności,
- brak apetytu,
- świąd skóry,
- ból w prawej górnej części brzucha.
Nie należy czekać na samoistne ustąpienie takich objawów.
Czy kava kava jest bezpieczna?
Nie można odpowiedzieć na to pytanie prostym „tak” albo „nie”.
Większość uczestników krótkotrwałych badań klinicznych nie doświadczała ciężkich działań niepożądanych, jednak istnieją dobrze udokumentowane przypadki poważnego uszkodzenia wątroby. LiverTox klasyfikuje kava jako znaną przyczynę klinicznie istotnego uszkodzenia wątroby.
To oznacza, że korzyści i ryzyko powinny być oceniane indywidualnie.
Szczególnej ostrożności wymagają osoby:
- z chorobami wątroby,
- regularnie pijące alkohol,
- przyjmujące leki obciążające wątrobę,
- stosujące kilka leków psychotropowych,
- przyjmujące środki uspokajające,
- stosujące liczne suplementy jednocześnie.
Kava kava – skutki uboczne
Najczęstsze działania niepożądane nie muszą dotyczyć wątroby.
Możliwe są między innymi:
- nudności,
- niestrawność,
- bóle brzucha,
- ból głowy,
- zawroty głowy,
- senność,
- zmęczenie,
- drżenie,
- uczucie osłabienia.
Takie działania były zgłaszane podczas badań i obserwacji stosowania preparatów kava.
Kava dermopathy – charakterystyczny skutek długiego stosowania
Długotrwałe stosowanie dużych ilości kava kava może wywoływać charakterystyczną zmianę skóry określaną jako kava dermopathy.
Objawia się ona przede wszystkim:
- przesuszeniem skóry,
- łuszczeniem,
- szorstkością,
- zmianą wyglądu skóry.
Przy intensywnym stosowaniu opisywano również zaczerwienienie oczu oraz czasowe żółtawe przebarwienie skóry, włosów lub paznokci. Zmiany zwykle cofają się po ograniczeniu lub odstawieniu kava.
Kava kava – przeciwwskazania
Kava kava nie będzie odpowiednim rozwiązaniem dla każdego.
Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku:
- chorób wątroby,
- nieprawidłowych prób wątrobowych,
- ciąży,
- karmienia piersią,
- regularnego spożywania alkoholu,
- stosowania benzodiazepin,
- przyjmowania innych silnych środków uspokajających,
- stosowania leków mogących obciążać wątrobę,
- wielolekowości.
Osoba przyjmująca jakiekolwiek leki na stałe powinna przed rozpoczęciem stosowania kava kava omówić możliwe interakcje z lekarzem lub farmaceutą.
Kava kava w ciąży
Stosowanie kava kava w ciąży nie jest zalecane.
Brakuje wystarczających danych pozwalających potwierdzić bezpieczeństwo dla płodu, a niektóre składniki rośliny mogą stanowić dodatkowe ryzyko. NCCIH zaleca szczególną ostrożność zarówno podczas ciąży, jak i karmienia piersią.
Kava kava a karmienie piersią
Z tych samych powodów nie zaleca się samodzielnego stosowania kava podczas karmienia piersią.
Nie ma wystarczających danych dotyczących przenikania aktywnych składników do mleka i ich wpływu na niemowlę.
Jak stosować kava kava?
Nie ma jednej uniwersalnej dawki kava kava odpowiedniej dla wszystkich preparatów.
Problem polega na tym, że określenie „500 mg kava” może oznaczać coś zupełnie innego w dwóch różnych produktach.
Znaczenie mają:
- rodzaj surowca,
- stężenie ekstraktu,
- DER, czyli stosunek ilości surowca do ekstraktu,
- procentowa zawartość kawalaktonów,
- metoda ekstrakcji,
- odmiana rośliny.
Dlatego dawkowanie powinno być zawsze odnoszone do zawartości aktywnych kawalaktonów, a nie wyłącznie do masy kapsułki.
Badania kliniczne wykorzystywały różne preparaty i różne dawki, dlatego nie należy na tej podstawie samodzielnie ustalać jednej „leczniczej dawki” dla wszystkich produktów.
Ile kawalaktonów zawiera kava kava?
Zawartość jest zależna od produktu.
Przykładowo ekstrakt może być standaryzowany na określony procent kawalaktonów.
Jeżeli kapsułka zawiera 200 mg ekstraktu standaryzowanego na 30% kawalaktonów, dostarcza około 60 mg kawalaktonów.
Nie oznacza to jednak automatycznie, że dwa produkty zawierające taką samą ilość kawalaktonów będą działały identycznie. Proporcje poszczególnych kawalaktonów mogą być odmienne.
Ekstrakt czy tradycyjna kava kava?
To istotne pytanie, ponieważ tradycyjny napój z kava kava i silnie skoncentrowany ekstrakt nie są tym samym produktem.
Tradycyjna kava przygotowywana jest najczęściej z rozdrobnionych podziemnych części rośliny przy użyciu wody.
Ekstrakty suplementacyjne mogą powstawać z zastosowaniem innych technologii i osiągać znacznie większe stężenie kawalaktonów.
W przeszłości pojawiały się hipotezy, że niektóre problemy z wątrobą mogły być związane z użyciem alkoholu lub acetonu podczas ekstrakcji. Obecnie wiadomo jednak, że nie można sprowadzić całego problemu hepatotoksyczności wyłącznie do rodzaju rozpuszczalnika.
Co oznacza noble kava?
W kontekście kava można spotkać określenie noble kava.
Odnosi się ono do tradycyjnie cenionych odmian przeznaczonych do konsumpcji. Poszczególne odmiany różnią się profilem kawalaktonów, czasem działania i odczuwanym efektem.
W praktyce określenie „noble” jest często wykorzystywane przez producentów jako argument świadczący o jakości produktu.
Sama deklaracja na opakowaniu nie zastępuje jednak analizy jakościowej ani badania laboratoryjnego.
Jak wybrać kava kava?
W przypadku tego produktu jakość ma szczególne znaczenie.
Warto sprawdzić:
- pełną nazwę botaniczną Piper methysticum,
- wykorzystaną część rośliny,
- zawartość kawalaktonów,
- sposób ekstrakcji,
- pochodzenie surowca,
- badania laboratoryjne partii produktu,
- badania na obecność metali ciężkich i zanieczyszczeń,
- informacje dotyczące odmiany rośliny.
Im mniej informacji przedstawia producent, tym trudniej ocenić jakość preparatu.
Kava kava – rano czy wieczorem?
Ze względu na właściwości relaksacyjne najczęściej stosuje się ją w drugiej części dnia lub wieczorem.
Nie jest jednak typowym suplementem, który zawsze wywołuje senność.
U części osób niewielka ilość może przede wszystkim zmniejszać napięcie, podczas gdy większa wyraźnie pogarsza szybkość reakcji i powoduje senność.
Przy pierwszym zastosowaniu szczególnie ważne jest unikanie prowadzenia pojazdu.
Kava kava przed snem
Jeżeli celem stosowania jest wieczorne odprężenie, kava kava może być przyjmowana przed snem, ale nie powinno się automatycznie łączyć jej z innymi substancjami uspokajającymi.
Stosowanie jednocześnie kava, alkoholu, benzodiazepin, silnych leków nasennych czy kilku suplementów o działaniu sedacyjnym może prowadzić do nadmiernego zahamowania ośrodkowego układu nerwowego.
Czy kava kava uzależnia?
Dane dotyczące potencjału uzależniającego kava kava są ograniczone, ale typowy mechanizm działania nie jest identyczny z benzodiazepinami, alkoholem ani opioidami.
Nie oznacza to jednak, że substancję psychoaktywną należy uznawać za całkowicie pozbawioną ryzyka niewłaściwego stosowania.
Jeżeli ktoś zaczyna używać kava regularnie jako jedynego sposobu radzenia sobie z napięciem, warto zwrócić uwagę również na psychologiczny aspekt takiego zachowania.
Czy kava kava pomaga na ataki paniki?
Nie ma wystarczających dowodów pozwalających polecać kava kava jako leczenie napadów paniki.
Potencjalny efekt przeciwlękowy nie oznacza, że preparat będzie skuteczny w ostrym napadzie paniki.
Nawracające napady paniki wymagają odpowiedniej diagnostyki, a szczególnie skuteczne strategie terapeutyczne obejmują między innymi psychoterapię poznawczo-behawioralną i, w niektórych przypadkach, leczenie farmakologiczne.
Kava kava a lęk społeczny
Ponieważ kava może zmniejszać subiektywne napięcie, niektóre osoby wykorzystują ją przed sytuacjami społecznymi.
Nie ma jednak wystarczająco mocnych danych, aby traktować ją jako potwierdzone leczenie fobii społecznej.
W przypadku utrwalonego lęku społecznego znacznie lepiej przebadane są psychoterapia oraz standardowe metody farmakologiczne.
Kava kava a pamięć i koncentracja
Jednym z powodów popularności kava kava jest przekonanie, że uspokaja bez typowego „zamulenia”.
W niewielkiej dawce część osób rzeczywiście opisuje przede wszystkim redukcję napięcia. Przy większej ilości możliwe jest jednak spowolnienie reakcji, senność i pogorszenie koordynacji.
Nie powinno się więc traktować kava jako suplementu poprawiającego koncentrację.
Kava kava a ADHD
Nie ma dowodów pozwalających uznać kava kava za metodę leczenia ADHD.
U osób, u których ADHD współistnieje z silnym napięciem czy lękiem, zmniejszenie pobudzenia mogłoby teoretycznie zmieniać subiektywną jakość funkcjonowania, ale nie oznacza to poprawy podstawowych mechanizmów odpowiedzialnych za ADHD.
Osoby stosujące leki psychostymulujące powinny dodatkowo uważać na samodzielne wprowadzanie substancji wpływających na ośrodkowy układ nerwowy.
Jak długo można stosować kava kava?
Bezpieczeństwo długotrwałego przyjmowania kava kava pozostaje jedną z największych niewiadomych.
Wiele badań klinicznych miało charakter krótkoterminowy. Przegląd z 2018 roku wskazywał na potencjalną użyteczność kava w krótkotrwałej terapii objawów lękowych, ale jednocześnie podkreślał problemy dotyczące długotrwałego stosowania i hepatotoksyczności.
Dlatego szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu preparatu przez wiele tygodni lub miesięcy.
Czy przed stosowaniem kava kava warto zbadać wątrobę?
W przypadku osoby rozważającej regularne stosowanie kava kava, szczególnie przy jednoczesnym przyjmowaniu leków, warto omówić z lekarzem zasadność wykonania prób wątrobowych.
Do podstawowych badań należą między innymi:
- ALT,
- AST,
- ALP,
- bilirubina,
- GGTP.
Prawidłowy wynik przed rozpoczęciem stosowania nie gwarantuje, że uszkodzenie wątroby nie pojawi się później, ale może dostarczyć punktu odniesienia.
Po jakim czasie działa kava kava?
Działanie pojedynczej porcji może być odczuwalne wcześniej niż wpływ oceniany w badaniach dotyczących przewlekłego lęku.
Można więc rozróżnić dwa rodzaje efektów:
Efekt doraźny
Może obejmować odprężenie, rozluźnienie i zmniejszenie napięcia.
Efekt przy regularnym stosowaniu
W części badań dotyczących lęku poprawę oceniano po kilku tygodniach. NCCIH również zwraca uwagę, że efekt preparatów kava może rozwijać się dopiero po pewnym czasie.
Kava kava – dla kogo może być interesująca?
Kava kava wzbudza największe zainteresowanie przede wszystkim wśród osób poszukujących substancji o działaniu relaksacyjnym i przeciwlękowym.
Potencjalnie może zainteresować osoby doświadczające:
- napięcia psychicznego,
- trudności z odprężeniem,
- stresu,
- łagodnych objawów lękowych,
- napięcia utrudniającego zasypianie.
Nie oznacza to jednak, że będzie odpowiednia dla każdej z tych osób.
Ryzyko interakcji i potencjalnego uszkodzenia wątroby powoduje, że nie jest to suplement, który warto dodawać bezrefleksyjnie do rozbudowanego zestawu innych preparatów.
Kava kava – najważniejsze informacje
Kava kava, czyli Piper methysticum, jest psychoaktywną rośliną pochodzącą z regionu południowego Pacyfiku. Jej działanie wynika przede wszystkim z obecności kawalaktonów.
Największą uwagę badaczy przyciąga potencjalne działanie przeciwlękowe. Część badań wykazuje redukcję objawów lękowych w porównaniu z placebo, jednak wyniki nie są całkowicie jednoznaczne, a współczesne rekomendacje pozostają ostrożne.
Mechanizm działania kava kava jest złożony. Roślina oddziałuje między innymi na układ GABA, kanały sodowe i wapniowe oraz inne szlaki neuroprzekaźnikowe.
Jednocześnie kava kava nie jest pozbawiona ryzyka. Najważniejszym zagrożeniem są rzadkie, ale potencjalnie bardzo poważne przypadki uszkodzenia wątroby. Dlatego preparatu nie powinno się traktować jak zwykłej herbatki uspokajającej.
Szczególnie niekorzystne może być łączenie kava kava z alkoholem, benzodiazepinami i innymi silnymi środkami uspokajającymi. Osoby stosujące leki na stałe powinny wcześniej skonsultować możliwe interakcje.
Kava kava pozostaje jedną z ciekawszych roślin o działaniu neuroaktywnym. Jej wpływ na napięcie i lęk ma pewne potwierdzenie w badaniach, ale potencjalne korzyści trzeba rozpatrywać równolegle z profilem bezpieczeństwa, jakością preparatu i ryzykiem interakcji.
O autorze
