Schizandra – właściwości, działanie, dawkowanie i zastosowanie
Schizandra – co to jest?
Schizandra to roślina wykorzystywana od setek lat w tradycyjnych systemach medycyny Azji, przede wszystkim w medycynie chińskiej. Jej czerwone owoce są źródłem charakterystycznych związków bioaktywnych – przede wszystkim lignanów – które odpowiadają za znaczną część właściwości przypisywanych tej roślinie.
Botanicznie roślina znana jest jako Schisandra chinensis, czyli cytryniec chiński. W suplementach diety, publikacjach popularnonaukowych i sklepach zielarskich można jednak spotkać także zapis Schizandra, dlatego właśnie ta forma jest często wyszukiwana przez osoby zainteresowane adaptogenami.
Schizandra jest wieloletnim pnączem wytwarzającym niewielkie, intensywnie czerwone owoce zebrane w grona. Naturalnie występuje przede wszystkim w części Azji Wschodniej. To właśnie owoce są najczęściej wykorzystywanym surowcem zielarskim.
W tradycyjnej medycynie chińskiej Schizandra znana jest pod nazwą wu wei zi, którą można tłumaczyć jako „owoc pięciu smaków”. Nazwa nawiązuje do charakterystycznego profilu smakowego owoców, w którym tradycyjnie wyróżnia się smak kwaśny, słodki, gorzki, słony i ostry.
Współcześnie Schizandra wzbudza zainteresowanie głównie jako roślina adaptogenna. Jest składnikiem preparatów stosowanych przez osoby szukające wsparcia w okresach intensywnego stresu, obciążenia fizycznego, zmęczenia czy dużego wysiłku umysłowego. Jednocześnie jej składniki są szeroko badane pod kątem wpływu na wątrobę, układ nerwowy, stres oksydacyjny i metabolizm.
Warto jednak zaznaczyć, że znaczna część danych dotyczących Schizandry pochodzi z badań laboratoryjnych oraz badań na zwierzętach. Liczba wysokiej jakości badań klinicznych przeprowadzonych u ludzi pozostaje ograniczona, dlatego nie wszystkie właściwości obserwowane eksperymentalnie można bezpośrednio przełożyć na działanie suplementu u człowieka.
Schizandra a cytryniec chiński – czy to ta sama roślina?
Tak. W kontekście suplementów i ziołolecznictwa określenie Schizandra najczęściej odnosi się do cytryńca chińskiego – Schisandra chinensis.
Różnica w zapisie może powodować pewne zamieszanie. Prawidłowa współczesna nazwa botaniczna rodzaju to Schisandra, natomiast zapis Schizandra jest nadal często spotykany w nazwach handlowych, starszych publikacjach oraz sklepach z suplementami.
Kupując preparat, warto więc patrzeć nie tylko na nazwę Schizandra umieszczoną dużymi literami na opakowaniu, lecz przede wszystkim na nazwę łacińską podaną w składzie.
Najczęściej będzie to:
- Schisandra chinensis,
- ekstrakt z owoców Schisandra chinensis,
- Schisandra fruit extract,
- wu wei zi,
- Chinese magnolia vine.
Można także spotkać preparaty zawierające Schisandra sphenanthera. Jest to gatunek spokrewniony, ale nie identyczny z Schisandra chinensis. Skład lignanów może się między nimi różnić, dlatego w przypadku ekstraktów standaryzowanych warto sprawdzać dokładne oznaczenie surowca.
Jakie substancje aktywne zawiera Schizandra?
Najbardziej charakterystyczną grupę składników Schizandry stanowią lignany dibenzocyklooktadienowe.
To właśnie one są przedmiotem wielu współczesnych badań nad cytryńcem chińskim.
Do najczęściej wymienianych należą między innymi:
- schisandryna,
- schisandryna A,
- schisandryna B,
- schisandryna C,
- gomizyna A,
- gomizyna B,
- gomizyna C,
- gomizyna G,
- schisantherina A i inne związki z tej grupy.
W owocach znajdują się również związki fenolowe, antocyjany, kwasy organiczne oraz inne substancje roślinne.
W przeglądzie dotyczącym lignanów Schisandra chinensis opisano dziesiątki związków należących do tej grupy. Poszczególne lignany różnią się między sobą rozpuszczalnością, metabolizmem i zdolnością do przenikania przez błony biologiczne.
Ma to znaczenie praktyczne, ponieważ dwa suplementy opisane po prostu jako „Schizandra 500 mg” nie muszą działać identycznie. Jeden może zawierać sproszkowane owoce, natomiast drugi skoncentrowany ekstrakt standaryzowany na określoną zawartość lignanów.
Schizandra jako adaptogen
Jednym z najczęstszych powodów sięgania po Schizandrę jest jej zaliczanie do grupy adaptogenów.
Określenie to stosuje się wobec substancji roślinnych, które mają wspierać zdolność organizmu do przystosowania się do różnego rodzaju stresorów i pomagać w utrzymywaniu równowagi fizjologicznej.
Schizandra jest pod tym względem zestawiana między innymi z różeńcem górskim, żeń-szeniem czy ashwagandhą, choć każda z tych roślin zawiera zupełnie inne związki aktywne.
Potencjalne działanie adaptogenne Schizandry wiąże się między innymi z jej wpływem na:
- odpowiedź organizmu na stres,
- metabolizm energetyczny,
- układ nerwowy,
- mechanizmy antyoksydacyjne,
- funkcjonowanie wątroby,
- tolerancję wysiłku.
Nie należy jednak interpretować terminu „adaptogen” jako synonimu leku przeciwdepresyjnego, przeciwlękowego czy pobudzającego. Jest to znacznie szersze pojęcie stosowane przede wszystkim w fitoterapii.
Schizandra – działanie na stres i układ nerwowy
Jednym z najciekawszych obszarów badań jest wpływ Schizandry na ośrodkowy układ nerwowy.
W eksperymentach laboratoryjnych i badaniach na zwierzętach lignany Schizandry wykazywały między innymi działanie neuroprotekcyjne i antyoksydacyjne. Niektóre z badanych lignanów mogą również przenikać przez barierę krew–mózg, co jest jednym z powodów zainteresowania ich potencjalnym wpływem neurologicznym.
Nie oznacza to jednak, że Schizandra jest klinicznie potwierdzonym sposobem leczenia depresji, zaburzeń lękowych czy innych chorób neurologicznych.
Badania przeprowadzone u ludzi są znacznie mniej liczne niż badania eksperymentalne.
Praktycznie Schizandra jest więc częściej stosowana jako element wspierający funkcjonowanie w okresach:
- przewlekłego stresu,
- dużego obciążenia pracą,
- intensywnej nauki,
- przemęczenia,
- zwiększonego wysiłku fizycznego i psychicznego.
Schizandra a energia i zmęczenie
Schizandra nie jest klasycznym stymulantem takim jak kofeina.
Nie należy więc oczekiwać po niej charakterystycznego, szybkiego efektu pobudzenia pojawiającego się po wypiciu mocnej kawy.
W tradycyjnym zastosowaniu cytryniec był jednak używany jako środek wspierający witalność, wytrzymałość i odporność na zmęczenie.
To zastosowanie stało się również przedmiotem współczesnych badań.
W niewielkim badaniu obejmującym starsze osoby regularnie wykonujące ćwiczenia o niskiej intensywności suplementacja ekstraktem z Schizandry wiązała się z poprawą wybranych parametrów siły mięśniowej. Nie stwierdzono jednak zwiększenia masy mięśniowej, a wyniki wymagają potwierdzenia w większych badaniach.
Dlatego Schizandra może być interesująca dla osób poszukujących adaptogenu, ale nie należy traktować jej jako odpowiednika kofeiny ani preparatu przedtreningowego.
Schizandra a koncentracja i sprawność umysłowa
Kolejnym popularnym zastosowaniem Schizandry jest wspomaganie koncentracji i odporności psychicznej.
Potencjalne działanie może wynikać z kilku mechanizmów – wpływu na stres oksydacyjny, neuroprotekcję oraz reakcję organizmu na stres.
Istnieją badania wykorzystujące preparaty wieloskładnikowe zawierające Schizandrę, w których obserwowano zmiany dotyczące wykonywania niektórych zadań poznawczych. Problem polega jednak na tym, że preparat składający się z kilku substancji nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, jaka część efektu wynikała właśnie z Schizandry.
Z tego powodu stwierdzenia, że Schizandra „poprawia pamięć” lub „zwiększa koncentrację”, należy traktować ostrożnie.
Bardziej uzasadnione jest stwierdzenie, że prowadzone są badania nad jej potencjalnym wpływem na funkcje układu nerwowego, ale dowody kliniczne nie są jeszcze wystarczające do uznania jej za skuteczny środek nootropowy.
Schizandra a kortyzol
W kontekście adaptogenów często pojawia się pytanie:
czy Schizandra obniża kortyzol?
To zbyt duże uproszczenie.
Adaptogeny nie powinny być przedstawiane jako substancje, których zadaniem jest po prostu „obniżenie kortyzolu”. Kortyzol jest niezbędnym hormonem regulującym między innymi metabolizm glukozy, odpowiedź na stres, ciśnienie krwi, rytm dobowy i procesy immunologiczne.
Jego stężenie naturalnie zmienia się w ciągu dnia.
Potencjalne działanie adaptogenne Schizandry odnosi się raczej do modulacji odpowiedzi organizmu na stres niż do prostego i przewidywalnego zmniejszania poziomu kortyzolu.
Dlatego suplementacji nie powinno się oceniać wyłącznie przez pryzmat hasła „obniżanie kortyzolu”.
Schizandra a wątroba
Wpływ na wątrobę jest jednym z najlepiej poznanych kierunków badań dotyczących Schizandry.
Lignany obecne w owocach były badane pod kątem działania:
- antyoksydacyjnego,
- ochronnego wobec komórek wątroby,
- wpływu na glutation,
- wpływu na enzymy uczestniczące w metabolizmie substancji obcych,
- regulacji odpowiedzi zapalnej.
Badania eksperymentalne wskazują na liczne mechanizmy potencjalnego działania hepatoprotekcyjnego.
Istnieją również niewielkie badania kliniczne prowadzone między innymi u osób z chorobami wątroby. Wyniki są interesujące, ale często Schizandra występowała w nich razem z innymi składnikami, a wielkość grup badanych była ograniczona.
Nie oznacza to więc, że Schizandra może samodzielnie leczyć stłuszczenie wątroby, zapalenie wątroby czy inne choroby tego narządu.
Co więcej, właśnie ze względu na wpływ składników Schizandry na enzymy metabolizujące leki osoby stosujące farmakoterapię powinny zachować szczególną ostrożność.
Schizandra a glutation i stres oksydacyjny
Jednym z mechanizmów często opisywanych w badaniach nad Schizandrą jest wpływ jej lignanów na wewnętrzny system antyoksydacyjny organizmu.
W doświadczeniach przedklinicznych obserwowano między innymi zmiany dotyczące:
- glutationu,
- reduktazy glutationowej,
- procesów peroksydacji lipidów,
- enzymów antyoksydacyjnych.
Glutation jest jednym z najważniejszych wewnątrzkomórkowych przeciwutleniaczy organizmu. Uczestniczy również w reakcjach zachodzących w wątrobie.
Nie należy jednak utożsamiać wyników badań na komórkach lub zwierzętach z gwarantowanym zwiększeniem poziomu glutationu u człowieka po zażyciu kapsułki Schizandry.
To dobry przykład różnicy między interesującym mechanizmem biologicznym a udowodnionym działaniem klinicznym suplementu.
Schizandra a mitochondria
Schizandra jest również badana w kontekście funkcjonowania mitochondriów.
Mitochondria odpowiadają między innymi za wytwarzanie ATP, dlatego ich sprawność wpływa na metabolizm energetyczny komórek.
Niektóre eksperymentalne badania lignanów Schizandry wskazują na ich potencjalny wpływ na ochronę mitochondriów przed stresem oksydacyjnym.
Może to częściowo tłumaczyć, dlaczego roślina od dawna kojarzona jest z odpornością na zmęczenie.
Na obecnym etapie nie oznacza to jednak, że Schizandra jest klinicznie potwierdzonym sposobem na „regenerację mitochondriów” lub terapią zaburzeń mitochondrialnych.
Schizandra a stany zapalne
Lignany Schizandry są badane również pod kątem wpływu na szlaki odpowiedzialne za reakcję zapalną.
W badaniach laboratoryjnych niektóre z nich wpływały na szlaki sygnałowe związane między innymi z NF-κB i MAPK oraz produkcją mediatorów zapalnych.
Jest to interesujący kierunek badań, ponieważ przewlekły stan zapalny uczestniczy w rozwoju wielu chorób metabolicznych i przewlekłych.
Należy jednak podkreślić, że określenie rośliny jako „przeciwzapalnej” na podstawie badań komórkowych nie oznacza jeszcze, że jej suplementacja przynosi klinicznie istotny efekt przeciwzapalny u zdrowego człowieka.
Schizandra a menopauza
Ciekawy obszar badań stanowi wpływ Schizandry na objawy menopauzy.
W niewielkim badaniu klinicznym u kobiet obserwowano poprawę części objawów menopauzalnych, w tym związanych z uderzeniami gorąca i nadmiernym poceniem.
Dane są jednak nadal ograniczone i wymagają potwierdzenia w większych badaniach.
Nie można więc traktować Schizandry jako zamiennika hormonalnej terapii menopauzalnej czy standardowego leczenia objawów klimakterium.
Może natomiast być jednym z interesujących kierunków dalszych badań nad fitoterapią tego okresu życia.
Schizandra a libido
Schizandra czasami pojawia się również w suplementach reklamowanych jako produkty wspomagające libido.
Nie ma jednak wystarczających danych klinicznych, aby przypisywać jej bezpośrednie działanie afrodyzjakalne.
Jeżeli ktoś doświadcza spadku libido przede wszystkim na skutek przemęczenia lub długotrwałego stresu, potencjalne działanie adaptogenne teoretycznie może pośrednio wpływać na samopoczucie. Nie oznacza to jednak, że Schizandra jest środkiem zwiększającym libido w rozumieniu działania farmakologicznego.
Schizandra a odchudzanie
Schizandra nie jest środkiem odchudzającym.
Badane są jej potencjalne działania metaboliczne, ale na podstawie dostępnych dowodów nie można uznać suplementacji Schizandrą za skuteczny sposób redukcji tkanki tłuszczowej.
W jednym z niewielkich badań dotyczących kobiet nie wykazano istotnych zmian w parametrach związanych z otyłością.
Nie należy więc oczekiwać, że Schizandra:
- zahamuje apetyt,
- przyspieszy spalanie tłuszczu,
- zastąpi deficyt energetyczny,
- spowoduje znaczący spadek masy ciała.
Jeżeli poprawia subiektywną odporność na stres lub zmęczenie, u części osób może pośrednio ułatwiać utrzymywanie aktywnego stylu życia, ale jest to zupełnie inny mechanizm niż bezpośrednie odchudzanie.
Schizandra rano czy wieczorem?
Nie istnieje jedna pora odpowiednia dla każdego.
Ze względu na to, że Schizandra jest często stosowana jako adaptogen wspierający energię i zdolność do pracy, wiele osób przyjmuje ją:
- rano,
- przed południem,
- ewentualnie wczesnym popołudniem.
Jeśli preparat działa u danej osoby aktywizująco, przyjmowanie go późnym wieczorem może okazać się niekorzystne.
Reakcje indywidualne mogą się jednak różnić.
Rozsądnym rozwiązaniem przy pierwszym stosowaniu jest rozpoczęcie od preparatu rano i obserwacja samopoczucia przez kilka dni.
Schizandra – po jakim czasie działa?
Nie należy oczekiwać jednego charakterystycznego momentu, w którym Schizandra „zacznie działać”.
Nie jest to substancja działająca tak szybko i przewidywalnie jak kofeina.
Niektóre subiektywne efekty mogą zostać zauważone stosunkowo wcześnie, natomiast potencjalne działanie adaptogenne zwykle ocenia się po regularnym stosowaniu.
Istotne znaczenie mają:
- rodzaj preparatu,
- zawartość lignanów,
- dawka,
- indywidualna wrażliwość,
- dieta,
- styl życia,
- stosowane leki,
- inne suplementy.
Brak natychmiastowego działania nie oznacza również, że należy automatycznie zwiększać dawkę.
Schizandra – proszek czy ekstrakt?
Na rynku można znaleźć kilka różnych postaci cytryńca.
Suszone owoce Schizandry
To najmniej przetworzona forma.
Można wykorzystać je między innymi do przygotowywania naparów lub jako surowiec zielarski.
Ich zawartość lignanów może się naturalnie różnić.
Schizandra w proszku
Powstaje przez rozdrobnienie suszonego surowca.
Proszek zawiera wiele naturalnych składników owocu, jednak jego stężenie substancji aktywnych jest zazwyczaj niższe niż w ekstrakcie.
Ekstrakt z Schizandry
W suplementach najczęściej stosowane są skoncentrowane ekstrakty.
Na opakowaniu można znaleźć na przykład oznaczenie proporcji ekstraktu albo standaryzację na określoną zawartość lignanów.
To właśnie standaryzacja jest jednym z ważniejszych kryteriów pozwalających porównywać preparaty.
Jak wybrać dobrą Schizandrę?
Przy wyborze suplementu warto zwrócić uwagę na kilka elementów.
Nazwa gatunku
Na etykiecie powinno znajdować się określenie:
Schisandra chinensis.
Część rośliny
Najczęściej wykorzystuje się owoce.
Standaryzacja
Preparat wysokiej jakości powinien podawać zawartość składników aktywnych lub przynajmniej dokładnie określać rodzaj użytego ekstraktu.
Samo oznaczenie:
„Schizandra 500 mg”
nie mówi jeszcze, czy mamy do czynienia z 500 mg sproszkowanego owocu, czy skoncentrowanym ekstraktem.
Proporcja ekstraktu
Oznaczenia takie jak:
- 5:1,
- 10:1,
- 20:1
informują o stopniu koncentracji, ale nie zawsze pozwalają dokładnie określić zawartość lignanów.
Dlatego standaryzacja może być bardziej użyteczną informacją niż sama proporcja ekstraktu.
Dodatki
Warto sprawdzić, czy preparat nie zawiera niepotrzebnie dużej liczby substancji dodatkowych oraz czy Schizandra nie jest jedynie niewielkim składnikiem wieloskładnikowej mieszanki.
Schizandra – dawkowanie
Nie istnieje jedna uniwersalna dawka Schizandry odpowiednia dla wszystkich produktów.
Preparaty mogą różnić się wielokrotnie pod względem koncentracji.
Przykładowo 500 mg suszonych owoców nie jest tym samym co 500 mg skoncentrowanego ekstraktu standaryzowanego na lignany.
Z tego powodu dawkę powinno się dobierać przede wszystkim na podstawie:
- standaryzacji konkretnego preparatu,
- zaleceń producenta,
- stanu zdrowia,
- stosowanych leków,
- reakcji organizmu.
Nie należy automatycznie kopiować dawkowania zastosowanego w badaniu klinicznym do dowolnego produktu dostępnego w sklepie.
Czy Schizandra pobudza?
Może być odczuwana jako roślina zwiększająca gotowość do działania lub odporność na zmęczenie, ale jej działanie różni się od kofeiny.
Kofeina działa przede wszystkim poprzez blokowanie receptorów adenozynowych.
Schizandra zawiera natomiast lignany oddziałujące na wiele różnych procesów biologicznych.
Z tego względu część osób opisuje jej efekt bardziej jako:
- stabilniejszą energię,
- mniejsze odczuwanie zmęczenia,
- łatwiejszą koncentrację,
- większą odporność na stres
niż typowe „pobudzenie”.
Takie doświadczenia są jednak subiektywne i nie stanowią dowodu klinicznego.
Schizandra a kawa
Nie istnieje ogólna zasada zakazująca łączenia Schizandry z kawą.
Jeżeli jednak dana osoba jest szczególnie wrażliwa na substancje zwiększające aktywność i jednocześnie stosuje dużą ilość kofeiny, rozsądnie jest nie wprowadzać kilku nowych środków jednocześnie.
Dzięki temu łatwiej określić, który składnik odpowiada za ewentualne:
- rozdrażnienie,
- uczucie napięcia,
- problemy ze snem,
- kołatanie serca,
- poprawę koncentracji.
Schizandra – skutki uboczne
Dane dotyczące bezpieczeństwa długoterminowego stosowania skoncentrowanych ekstraktów są ograniczone.
W dotychczasowych badaniach poważne działania niepożądane nie były często zgłaszane, jednak oznacza to przede wszystkim, że Schizandra nie została jeszcze tak dokładnie przebadana jak leki dopuszczone do obrotu.
U części osób mogą wystąpić między innymi:
- dolegliwości żołądkowe,
- zgaga,
- dyskomfort w obrębie przewodu pokarmowego,
- zmniejszenie apetytu,
- reakcje alergiczne.
W przypadku wystąpienia nietypowych lub silnych objawów stosowanie preparatu należy przerwać.
Schizandra – przeciwwskazania
Szczególną ostrożność powinny zachować osoby:
- przyjmujące regularnie leki,
- po transplantacji,
- stosujące leki immunosupresyjne,
- kobiety w ciąży,
- kobiety karmiące piersią,
- osoby z przewlekłymi chorobami wymagającymi farmakoterapii.
Brakuje wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa suplementacji w czasie ciąży i karmienia piersią. Niektóre źródła zalecają unikanie Schizandry w ciąży również ze względu na potencjalny wpływ na aktywność macicy.
Schizandra a leki – ważne interakcje
Ten aspekt jest szczególnie istotny.
Schizandra nie jest biologicznie obojętnym „naturalnym suplementem”.
Jej lignany mogą wpływać na enzymy cytochromu P450 oraz transporter P-glikoproteinę, czyli mechanizmy uczestniczące w metabolizmie i transporcie wielu leków.
Opisywany jest między innymi możliwy wpływ na:
- CYP3A4,
- CYP3A5,
- CYP1A2,
- P-glikoproteinę.
Znaczenie poszczególnych interakcji może zależeć od rodzaju ekstraktu, dawki i długości stosowania.
Szczególnie dobrze pokazuje to przykład takrolimusu.
W badaniach u pacjentów po przeszczepach preparaty Schizandry wpływały na jego stężenie we krwi. Takrolimus ma stosunkowo wąskie okno terapeutyczne, dlatego zmiana jego metabolizmu może mieć bardzo duże znaczenie kliniczne.
Jeżeli ktoś przyjmuje leki na stałe, przed rozpoczęciem suplementacji warto skonsultować Schizandrę z lekarzem lub farmaceutą i sprawdzić interakcję dla konkretnego leku.
Czy Schizandra jest bezpieczna przy antydepresantach?
Nie należy zakładać, że każdy preparat Schizandry można bezpiecznie połączyć z każdym lekiem przeciwdepresyjnym.
Problem nie sprowadza się wyłącznie do serotoniny.
Niektóre leki psychotropowe są metabolizowane przez enzymy, na które składniki Schizandry mogą potencjalnie oddziaływać.
Dlatego w przypadku stosowania:
- SSRI,
- SNRI,
- trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych,
- bupropionu,
- leków przeciwpsychotycznych,
- leków przeciwlękowych,
- leków nasennych
warto sprawdzić interakcję dla konkretnej substancji czynnej zamiast kierować się ogólnym stwierdzeniem, że „zioła są bezpieczne”.
Schizandra a inne adaptogeny
Schizandra bywa łączona między innymi z:
- różeńcem górskim,
- ashwagandhą,
- żeń-szeniem,
- eleuterokokiem,
- tulsi.
Takie połączenie nie zawsze oznacza jednak lepszy efekt.
Jeżeli kilka adaptogenów zostanie wprowadzonych jednocześnie, trudno później określić, który z nich odpowiada za poprawę samopoczucia albo działania niepożądane.
W praktyce znacznie łatwiej oceniać tolerancję, rozpoczynając od jednego produktu.
Schizandra i Rhodiola – czym się różnią?
Schizandra i Rhodiola rosea, czyli różeniec górski, należą do najbardziej rozpoznawalnych adaptogenów, ale zawierają inne substancje aktywne.
Rhodiola jest źródłem między innymi rozawin i salidrozydu.
Schizandra zawiera przede wszystkim charakterystyczne lignany.
Obie rośliny badane są pod kątem stresu i zmęczenia, ale nie powinny być traktowane jako substancje identyczne.
U osób zainteresowanych przede wszystkim funkcjonowaniem wątroby Schizandra jest szczególnie interesująca ze względu na dużą liczbę badań dotyczących jej lignanów i mechanizmów hepatoprotekcyjnych.
Schizandra i ashwagandha – czym się różnią?
Ashwagandha zawiera przede wszystkim witanolidy, natomiast Schizandra – lignany.
Ashwagandha jest częściej kojarzona z działaniem uspokajającym i redukcją odczuwanego stresu.
Schizandra w praktyce suplementacyjnej częściej wykorzystywana jest wtedy, gdy celem jest połączenie odporności na stres z utrzymaniem energii i sprawności umysłowej.
Reakcja na oba adaptogeny jest jednak bardzo indywidualna.
Czy Schizandra jest nootropem?
Schizandra bywa umieszczana w preparatach nootropowych, jednak dokładniejsze określenie jej jako adaptogenu o potencjalnym działaniu neuroprotekcyjnym jest bardziej uzasadnione.
Badania nad lignanami są interesujące, ale obecne dane kliniczne nie pozwalają stwierdzić, że Schizandra niezawodnie poprawia pamięć lub zdolności poznawcze zdrowych osób.
Schizandra – dla kogo może być interesująca?
Schizandra może zainteresować przede wszystkim osoby poszukujące roślinnego adaptogenu stosowanego tradycyjnie w okresach zwiększonego obciążenia.
Najczęściej rozważa się ją w kontekście:
- stresu,
- zmęczenia,
- intensywnej pracy umysłowej,
- zwiększonego wysiłku,
- wspierania odporności na obciążenie,
- ochrony przed stresem oksydacyjnym.
Warto jednak oddzielić tradycyjne zastosowania od właściwości potwierdzonych klinicznie.
Dotychczasowe dane dotyczące ludzi są znacznie skromniejsze niż imponująca liczba badań laboratoryjnych nad poszczególnymi lignanami. Współczesne przeglądy naukowe podkreślają właśnie brak dużych, dobrze kontrolowanych badań klinicznych jako jedną z najważniejszych luk w wiedzy o Schisandra chinensis.
Schizandra – na co zwrócić uwagę przed rozpoczęciem suplementacji?
Przed zakupem warto odpowiedzieć sobie na kilka pytań.
Jaki jest mój cel?
Innego podejścia wymaga osoba szukająca wsparcia podczas okresowego przemęczenia, a innego osoba próbująca samodzielnie leczyć przewlekłą chorobę.
Schizandra nie zastępuje diagnostyki i leczenia.
Czy przyjmuję leki?
Jeżeli tak, kwestia interakcji powinna być sprawdzona przed rozpoczęciem suplementacji.
Czy preparat jest standaryzowany?
To jedna z najważniejszych informacji decydujących o jakości suplementu.
Czy potrafię ocenić jego działanie?
Wprowadzanie jednocześnie Schizandry, żeń-szenia, różeńca, nowych witamin i kilku innych suplementów praktycznie uniemożliwia ocenę, co rzeczywiście działa.
Lepszym rozwiązaniem jest stopniowe wprowadzanie preparatów.
Schizandra – najczęściej zadawane pytania
Czy Schizandra to adaptogen?
Tak, Schizandra jest tradycyjnie zaliczana do adaptogenów. Jej owoce zawierają charakterystyczne lignany, które są intensywnie badane pod kątem wpływu na odpowiedź organizmu na stres, metabolizm, układ nerwowy i wątrobę.
Czy Schizandra dodaje energii?
Może być stosowana w celu wspierania odporności na zmęczenie, ale nie działa tak jak kofeina. Efekt nie musi pojawić się natychmiast i może mieć bardziej subtelny charakter.
Czy Schizandra poprawia koncentrację?
Istnieją przesłanki eksperymentalne dotyczące wpływu składników Schizandry na układ nerwowy, ale dowody kliniczne dotyczące poprawy koncentracji u ludzi są nadal ograniczone.
Czy Schizandra jest dobra na wątrobę?
Wpływ lignanów Schizandry na komórki wątroby jest jednym z najlepiej przebadanych obszarów eksperymentalnych. Nie oznacza to jednak, że suplement leczy choroby wątroby.
Czy Schizandra może być stosowana codziennie?
W suplementach często jest stosowana regularnie, jednak dane dotyczące długotrwałego przyjmowania skoncentrowanych ekstraktów są ograniczone. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby stosujące leki.
Czy Schizandra wpływa na sen?
Nie jest typowym środkiem nasennym. U niektórych osób działanie może być odbierane jako aktywizujące, dlatego preparat lepiej testować początkowo rano lub przed południem.
Czy Schizandra może być łączona z magnezem?
Nie jest znana typowa bezpośrednia interakcja między Schizandrą a magnezem. Znacznie większe znaczenie mają potencjalne interakcje Schizandry z lekami metabolizowanymi przez określone enzymy wątrobowe.
Czy Schizandra może być stosowana z kawą?
U większości zdrowych osób samo połączenie nie jest automatycznie przeciwwskazane, ale warto obserwować reakcję organizmu, szczególnie przy dużym spożyciu kofeiny.
Czy Schizandra pomaga schudnąć?
Nie ma wystarczających dowodów, aby traktować Schizandrę jako suplement odchudzający.
Czy Schizandra jest tym samym co cytryniec chiński?
Tak – określenie Schizandra jest powszechnie używane w odniesieniu do cytryńca chińskiego, którego prawidłowa nazwa botaniczna brzmi Schisandra chinensis.
Schizandra – podsumowanie
Schizandra to jedna z najciekawszych roślin zaliczanych do adaptogenów. Jej owoce, znane w tradycyjnej medycynie chińskiej jako wu wei zi, są źródłem licznych lignanów – między innymi schisandryn i gomizyn.
Najwięcej zainteresowania budzi potencjalny wpływ Schizandry na odporność organizmu na stres, zmęczenie, funkcjonowanie układu nerwowego, procesy antyoksydacyjne oraz wątrobę. Szczególnie interesujące są badania dotyczące lignanów i ich wpływu na mechanizmy ochronne komórek.
Jednocześnie trzeba zachować właściwe proporcje między wynikami eksperymentalnymi a dowodami klinicznymi. Liczba dobrej jakości badań przeprowadzonych u ludzi jest nadal stosunkowo niewielka, a wiele spektakularnych właściwości opisywanych w internecie opiera się przede wszystkim na badaniach komórkowych lub zwierzęcych.
Najważniejszą kwestią bezpieczeństwa są potencjalne interakcje z lekami. Składniki Schizandry mogą wpływać na enzymy cytochromu P450 oraz P-glikoproteinę, a w przypadku niektórych leków – szczególnie takich jak takrolimus – wykazano istotne zmiany ich stężenia.
Wybierając Schizandrę, warto szukać preparatu zawierającego dokładnie określony gatunek Schisandra chinensis, informację o użytej części rośliny oraz standaryzację ekstraktu. Taki sposób wyboru daje znacznie więcej informacji niż sama liczba miligramów umieszczona na przedniej części opakowania.
Schizandra nie jest cudownym środkiem na energię, odchudzanie, depresję czy regenerację organizmu, ale pozostaje interesującym adaptogenem o wyjątkowym profilu związków bioaktywnych i szerokim zakresie prowadzonych badań. Właśnie połączenie tradycyjnego zastosowania z coraz lepszym poznaniem mechanizmów działania lignanów sprawia, że cytryniec chiński pozostaje jednym z ciekawszych surowców współczesnej fitoterapii.
O autorze
