Olej z ogórecznika – właściwości, działanie, GLA i zastosowanie
Olej z ogórecznika – co to jest?
Olej z ogórecznika to olej roślinny pozyskiwany przede wszystkim z nasion ogórecznika lekarskiego (Borago officinalis). Roślina ta od wieków była wykorzystywana w zielarstwie, jednak obecnie największe zainteresowanie budzi nie tyle samo ziele, ile właśnie olej z nasion. Wynika to przede wszystkim z wysokiej zawartości kwasu gamma-linolenowego, czyli GLA – wielonienasyconego kwasu tłuszczowego należącego do rodziny omega-6.
To właśnie GLA odpowiada za znaczną część potencjalnych właściwości biologicznych oleju. W organizmie może być przekształcany do kwasu dihomo-gamma-linolenowego, czyli DGLA, z którego następnie powstają związki uczestniczące między innymi w regulowaniu odpowiedzi zapalnej.
Olej z ogórecznika jest z tego względu przedmiotem badań dotyczących między innymi skóry, chorób zapalnych, funkcjonowania układu odpornościowego czy dolegliwości związanych z gospodarką hormonalną.
Nie oznacza to jednak, że jest lekiem na wszystkie wymienione problemy. W przypadku wielu zastosowań mechanizm działania wygląda interesująco na poziomie biochemicznym, ale jakość i liczba badań klinicznych nadal są ograniczone. Najlepiej udokumentowane pozostaje jego znaczenie jako bogatego źródła GLA.
Olej z ogórecznika a kwas GLA
Najbardziej charakterystycznym składnikiem oleju z nasion ogórecznika jest kwas gamma-linolenowy – GLA. Należy on do kwasów tłuszczowych omega-6, lecz jego działanie nie powinno być automatycznie utożsamiane z działaniem wszystkich tłuszczów omega-6.
Organizm człowieka może wytwarzać GLA z kwasu linolowego. Proces ten wymaga działania enzymu delta-6-desaturazy. GLA może następnie zostać wydłużony do kwasu dihomo-gamma-linolenowego – DGLA.
DGLA jest ważny między innymi dlatego, że uczestniczy w powstawaniu określonych eikozanoidów. Niektóre z nich mogą wykazywać działanie regulujące reakcję zapalną.
Badania pokazują, że przyjmowanie oleju z ogórecznika rzeczywiście może podnosić stężenie GLA i DGLA w organizmie. Co ciekawe, reakcja na suplementację nie musi być identyczna u wszystkich osób. W jednym z badań wykazano, że sposób metabolizowania GLA może zależeć między innymi od wariantów genów związanych z enzymami FADS.
Oznacza to, że dwie osoby stosujące identyczną dawkę GLA niekoniecznie uzyskają dokładnie taki sam efekt metaboliczny.
Ile GLA zawiera olej z ogórecznika?
Dokładna zawartość zależy od odmiany rośliny, sposobu produkcji oraz konkretnego preparatu. Olej z ogórecznika jest jednak uznawany za jedno z najbogatszych naturalnych źródeł kwasu gamma-linolenowego.
To właśnie wysoka koncentracja GLA powoduje, że do uzyskania określonej ilości tego kwasu zwykle potrzeba mniej oleju z ogórecznika niż na przykład oleju z wiesiołka.
Dlatego przy wyborze suplementu warto zwracać uwagę nie tylko na informację „1000 mg oleju z ogórecznika”, lecz przede wszystkim na podaną na etykiecie rzeczywistą ilość GLA.
Dwa preparaty zawierające po 1000 mg oleju mogą dostarczać różne ilości GLA.
Olej z ogórecznika – właściwości
Potencjalne właściwości oleju wynikają przede wszystkim z jego profilu kwasów tłuszczowych. Najczęściej analizuje się jego wpływ na:
skórę i barierę naskórkową, metabolizm lipidów, syntezę eikozanoidów, odpowiedź zapalną, funkcjonowanie komórek odpornościowych oraz niektóre dolegliwości związane z przewlekłym stanem zapalnym.
Nie wszystkie z tych zastosowań mają jednak równie mocne potwierdzenie w badaniach klinicznych.
Olej z ogórecznika a stan zapalny
GLA może zostać przekształcony do DGLA. Jest to istotne, ponieważ DGLA stanowi substrat do produkcji części związków lipidowych wpływających na przebieg reakcji zapalnej.
W badaniach wykazywano między innymi zmiany w produkcji prostaglandyn oraz leukotrienów po suplementacji GLA.
Już w niewielkim badaniu osób przyjmujących olej z ogórecznika zawierający około 1,1 g GLA na dobę obserwowano wzrost zawartości DGLA w komórkach oraz zmniejszenie produkcji niektórych mediatorów zapalnych, w tym leukotrienu B4.
Nie oznacza to jednak, że olej działa jak klasyczny lek przeciwzapalny. Jego działanie jest znacznie bardziej pośrednie i zależy od metabolizmu kwasów tłuszczowych.
Olej z ogórecznika na skórę
Jednym z najpopularniejszych powodów stosowania oleju z ogórecznika jest chęć poprawy kondycji skóry.
Kwasy tłuszczowe uczestniczą w tworzeniu prawidłowej bariery lipidowej naskórka. Jeżeli bariera ta nie funkcjonuje właściwie, skóra może szybciej tracić wodę, stawać się sucha, bardziej szorstka i podatna na podrażnienia.
Olej z ogórecznika może być używany zarówno jako składnik kosmetyków, jak i w postaci suplementów.
W pielęgnacji zewnętrznej pełni przede wszystkim funkcję emoliencyjną – natłuszcza skórę i pomaga ograniczać utratę wody.
Nieco bardziej skomplikowana jest kwestia suplementacji doustnej.
Olej z ogórecznika a atopowe zapalenie skóry
Ze względu na obecność GLA olej przez wiele lat był intensywnie badany jako potencjalne wsparcie osób z atopowym zapaleniem skóry.
Hipoteza wydawała się logiczna: zaburzenia metabolizmu wielonienasyconych kwasów tłuszczowych mogłyby wpływać na barierę skórną i odpowiedź zapalną.
Problem polega na tym, że wyniki badań klinicznych nie okazały się jednoznaczne.
Przegląd Cochrane dotyczący doustnego stosowania oleju z ogórecznika i oleju z wiesiołka w egzemie nie wykazał przekonujących dowodów potwierdzających istotną korzyść kliniczną w porównaniu z placebo.
Dlatego olej z ogórecznika nie powinien zastępować leczenia dermatologicznego atopowego zapalenia skóry.
Może natomiast pozostawać składnikiem diety lub pielęgnacji, zwłaszcza jeśli jest dobrze tolerowany.
Olej z ogórecznika na suchą skórę
W przypadku zwykłej suchości skóry zastosowanie kosmetyczne jest znacznie łatwiejsze do uzasadnienia.
Oleje roślinne tworzą na powierzchni skóry warstwę ograniczającą utratę wilgoci. Olej z ogórecznika może być składnikiem kremów, balsamów, masek i olejków.
Najlepiej nakładać go na lekko wilgotną skórę lub używać jako dodatku do kremu. Sam olej nie dostarcza skórze wody, lecz pomaga ograniczyć jej odparowywanie.
Olej z ogórecznika na twarz
Olej z ogórecznika bywa wykorzystywany również do pielęgnacji twarzy, szczególnie skóry suchej, dojrzałej i podatnej na podrażnienia.
Może zwiększać odczucie miękkości i elastyczności skóry oraz zmniejszać jej szorstkość. Nie należy natomiast traktować go jako zamiennika składników o udokumentowanym działaniu przeciwstarzeniowym, takich jak retinoidy czy właściwie stosowana ochrona przeciwsłoneczna.
Osoby ze skórą trądzikową powinny obserwować indywidualną reakcję skóry. Każdy olej może zachowywać się inaczej w zależności od rodzaju cery i całej stosowanej pielęgnacji.
Olej z ogórecznika a włosy
Olej można wykorzystać także w pielęgnacji włosów i skóry głowy. Nałożony na łodygę włosa działa przede wszystkim jak emolient – wygładza powierzchnię, poprawia poślizg i może ograniczać wrażenie przesuszenia.
Nie ma natomiast mocnych dowodów, że olej z ogórecznika stosowany na skórę głowy sam w sobie pobudza mieszki włosowe do intensywniejszego wzrostu.
Przy problemie nadmiernego wypadania włosów ważniejsze jest ustalenie jego przyczyny, na przykład niedoborów żelaza, zaburzeń tarczycy, androgenowego wypadania włosów, łysienia telogenowego czy zmian hormonalnych.
Olej z ogórecznika a stawy
Jednym z ciekawszych obszarów badań nad GLA są przewlekłe choroby zapalne stawów.
W kilku badaniach analizowano wysokie dawki GLA u pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów.
W randomizowanym badaniu obejmującym osoby z aktywnym RZS dawka około 1,4 g GLA dziennie była związana między innymi ze zmniejszeniem liczby bolesnych i obrzękniętych stawów w porównaniu z placebo.
W kolejnym badaniu stosowano 2,8 g GLA dziennie i również zaobserwowano poprawę części parametrów aktywności choroby.
Trzeba jednak podkreślić bardzo ważną rzecz: były to dawki GLA znacznie wyższe niż występujące w wielu zwykłych suplementach.
Przegląd badań sugerował, że korzyści w RZS obserwowano przede wszystkim przy ilościach GLA sięgających około 1400 mg na dobę lub więcej, natomiast niższe dawki nie dawały równie przekonujących rezultatów.
Nie oznacza to, że należy samodzielnie stosować takie ilości. Reumatoidalne zapalenie stawów jest chorobą wymagającą specjalistycznego leczenia, a suplement nie zastępuje leków modyfikujących przebieg choroby.
Olej z ogórecznika a układ odpornościowy
Kwasy tłuszczowe są nie tylko źródłem energii. Stanowią również element błon komórkowych oraz substrat do produkcji licznych cząsteczek sygnałowych.
GLA i DGLA mogą wpływać na zachowanie różnych komórek układu odpornościowego.
W badaniach obserwowano między innymi zmiany produkcji eikozanoidów oraz funkcjonowania limfocytów po suplementacji dużymi dawkami GLA.
Nie należy jednak na tej podstawie określać oleju z ogórecznika jako prostego „wzmacniacza odporności”. Układ immunologiczny wymaga regulacji, a nie maksymalnego pobudzania.
Olej z ogórecznika a hormony
W internecie często można spotkać informację, że olej z ogórecznika „reguluje hormony”. Takie określenie jest zbyt daleko idące.
GLA nie jest hormonem i nie działa jak klasyczny preparat hormonalny. Może natomiast wpływać na syntezę prostaglandyn i innych mediatorów lipidowych, które uczestniczą w wielu procesach fizjologicznych.
Z tego powodu oleje bogate w GLA były badane między innymi w kontekście PMS, bolesności piersi czy dolegliwości występujących w różnych fazach cyklu.
Dane pozostają jednak niejednoznaczne i nie pozwalają uznać oleju z ogórecznika za uniwersalny sposób „równoważenia hormonów”.
Olej z ogórecznika a PMS
Część kobiet stosuje oleje bogate w GLA przed miesiączką w nadziei na ograniczenie tkliwości piersi, napięcia, zmian nastroju i innych dolegliwości.
Mechanizm teoretyczny wiąże się przede wszystkim z przemianami GLA i wpływem jego metabolitów na prostaglandyny.
Znacznie więcej badań w przypadku PMS przeprowadzono jednak dla oleju z wiesiołka niż dla oleju z ogórecznika, a nawet w przypadku wiesiołka wyniki nie są na tyle spójne, by można było mówić o pewnym działaniu terapeutycznym.
Dlatego stosowanie oleju z ogórecznika przy PMS można traktować jako możliwość uzupełniającą, a nie metodę o gwarantowanej skuteczności.
Przy bardzo nasilonym PMS, a szczególnie przy podejrzeniu PMDD, zdecydowanie ważniejsza jest właściwa diagnostyka i dobranie leczenia do rodzaju objawów.
Olej z ogórecznika a menopauza i perimenopauza
Zmiany stężenia estrogenów mogą wpływać między innymi na skórę, błony śluzowe, samopoczucie, gospodarkę lipidową i odczuwanie temperatury.
Z tego powodu olej z ogórecznika bywa reklamowany jako suplement dla kobiet w okresie menopauzy.
Nie należy jednak przypisywać mu działania podobnego do hormonalnej terapii menopauzalnej.
Potencjalną zaletą może być przede wszystkim dostarczanie GLA i innych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Jeżeli kobieta zauważa poprawę suchości skóry lub innych subiektywnych objawów podczas suplementacji, może to być wartościowe, ale nie oznacza to bezpośredniego wyrównania niedoboru estrogenów.
Olej z ogórecznika a nastrój i depresja
Kwasy tłuszczowe są ważnymi elementami błon neuronów, dlatego od lat prowadzi się badania nad zależnością między profilem tłuszczów w diecie a funkcjonowaniem układu nerwowego.
W przypadku depresji znacznie więcej danych dotyczy jednak kwasów omega-3, w szczególności EPA, niż GLA.
Nie ma obecnie wystarczających dowodów klinicznych pozwalających uznać, że olej z ogórecznika działa przeciwdepresyjnie.
Można wskazywać potencjalne pośrednie mechanizmy związane ze stanem zapalnym i metabolizmem kwasów tłuszczowych, ale należy oddzielić hipotezy biologiczne od potwierdzonego efektu terapeutycznego.
Osoba przyjmująca leki przeciwdepresyjne nie powinna zastępować nimi leczenia olejem z ogórecznika.
Olej z ogórecznika a układ krążenia
Wielonienasycone kwasy tłuszczowe są ważnym elementem diety, ale nie można zakładać, że każdy olej roślinny automatycznie obniża ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
W badaniach obejmujących pacjentów z RZS analizowano między innymi olej z ogórecznika, olej rybi oraz kombinację obu olejów. W jednym z dłuższych badań obserwowano poprawę części parametrów lipidowych, lecz nie wykazano jednoznacznej przewagi samego oleju z ogórecznika nad pozostałymi interwencjami.
Podstawą profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych pozostają przede wszystkim odpowiednia dieta, aktywność fizyczna, niepalenie tytoniu oraz kontrolowanie ciśnienia tętniczego, glikemii i stężenia cholesterolu LDL.
Olej z ogórecznika a omega-3
Olej z ogórecznika nie jest zamiennikiem oleju rybiego ani kwasów EPA i DHA.
GLA należy do rodziny omega-6, natomiast EPA i DHA – do omega-3. Obie grupy uczestniczą w przemianach prowadzących do powstawania różnych mediatorów lipidowych.
Nie zawsze należy przedstawiać omega-3 i omega-6 jako przeciwstawne grupy, z których jedna jest „dobra”, a druga „zła”. Znaczenie ma rodzaj konkretnego kwasu tłuszczowego, jego ilość oraz całościowy sposób odżywiania.
GLA jest dobrym przykładem kwasu omega-6, którego metabolizm jest znacznie bardziej złożony niż popularne stwierdzenie „omega-6 powoduje stan zapalny”.
Olej z ogórecznika czy olej z wiesiołka?
Oba oleje kojarzone są przede wszystkim z GLA.
Olej z wiesiołka jest prawdopodobnie bardziej rozpoznawalny jako suplement dla kobiet, natomiast olej z ogórecznika zazwyczaj zawiera wyższy udział GLA.
Dlatego przy porównywaniu preparatów warto sprawdzać ilość GLA przypadającą na dzienną porcję, a nie wyłącznie ilość samego oleju.
Przykładowo preparat dostarczający 1000 mg oleju nie musi być silniejszy od preparatu dostarczającego 500 mg innego oleju, jeżeli ten drugi posiada wyższą koncentrację GLA.
Najbardziej praktycznym parametrem jest więc liczba miligramów GLA.
Olej z ogórecznika – jak stosować?
Dawkowanie powinno być oceniane na podstawie konkretnego produktu.
Nie istnieje jedna uniwersalna dawka oleju z ogórecznika odpowiednia dla każdego zastosowania.
W suplementach spotykane są różne ilości oleju oraz różna koncentracja GLA. Dlatego najlepiej analizować etykietę według schematu:
ilość oleju → procent GLA → liczba miligramów GLA w dziennej porcji.
W badaniach dotyczących chorób zapalnych stosowano niekiedy ponad 1 g samego GLA dziennie, ale takich dawek nie należy automatycznie przenosić na zwykłą suplementację.
Do celów żywieniowych czy pielęgnacyjnych stosowane są zazwyczaj znacznie mniejsze ilości.
Kiedy stosować olej z ogórecznika – rano czy wieczorem?
Nie ma przekonujących dowodów wskazujących, że pora dnia ma istotny wpływ na działanie GLA.
Znacznie ważniejsza jest regularność.
Ponieważ jest to produkt tłuszczowy, można przyjmować go podczas posiłku. U części osób zmniejsza to również ryzyko dolegliwości żołądkowych.
W przypadku większej liczby kapsułek dzienną porcję można rozdzielić pomiędzy dwa posiłki, jeśli producent nie wskazuje inaczej.
Po jakim czasie działa olej z ogórecznika?
Nie należy oczekiwać działania w ciągu kilkudziesięciu minut.
Jeżeli efekt suplementacji wynika ze zmiany składu kwasów tłuszczowych w błonach komórkowych i zwiększenia ilości DGLA, proces ten zachodzi stopniowo.
W badaniach nad schorzeniami zapalnymi efekty oceniano często po kilku tygodniach lub nawet kilku miesiącach.
Dlatego kilkudniowe stosowanie preparatu nie pozwala zwykle rzetelnie ocenić jego działania.
Z drugiej strony brak poprawy po długim okresie nie powinien prowadzić do niekontrolowanego zwiększania dawki.
Olej z ogórecznika – kapsułki czy płyn?
Obie formy mogą dostarczać tych samych kwasów tłuszczowych.
Kapsułki są wygodne, pozwalają dokładniej kontrolować porcję i ograniczają kontakt oleju z tlenem.
Olej płynny może być praktyczny przy zastosowaniu kosmetycznym oraz wtedy, gdy potrzebne są większe ilości.
W obu przypadkach kluczowa jest świeżość produktu. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe są stosunkowo podatne na utlenianie.
Preparat powinien być chroniony przed wysoką temperaturą, światłem i długotrwałym kontaktem z powietrzem.
Jak wybrać dobry olej z ogórecznika?
Najważniejsza jest nie tylko zawartość GLA, ale również jakość surowca.
Szczególną uwagę należy zwrócić na obecność alkaloidów pirolizydynowych.
Ogórecznik może naturalnie zawierać związki z tej grupy. Niektóre alkaloidy pirolizydynowe wykazują działanie toksyczne, szczególnie dla wątroby, dlatego ich obecność w produktach przeznaczonych do regularnego spożywania powinna być maksymalnie ograniczona.
Europejska Agencja Leków zwraca uwagę na ryzyko wynikające z ekspozycji na toksyczne, nienasycone alkaloidy pirolizydynowe w preparatach ziołowych.
W praktyce warto wybierać olej z ogórecznika oznaczony jako wolny od PA lub alkaloidów pirolizydynowych i pochodzący od producenta kontrolującego czystość surowca.
Podobną uwagę dotyczącą wyboru preparatów pozbawionych alkaloidów pirolizydynowych zawiera również baza LactMed.
Olej z ogórecznika – przeciwwskazania
Naturalne pochodzenie nie oznacza braku przeciwwskazań.
Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z chorobami wątroby, przyjmujące wiele leków, kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz osoby planujące długotrwałe stosowanie wysokich dawek GLA.
Jeżeli suplement ma być przyjmowany w dawkach znacząco przekraczających typowe ilości żywieniowe, warto omówić to z lekarzem lub farmaceutą.
Dotyczy to zwłaszcza osób leczonych przewlekle.
Olej z ogórecznika w ciąży
W okresie ciąży nie należy samodzielnie rozpoczynać suplementacji skoncentrowanym olejem z ogórecznika tylko dlatego, że jest produktem roślinnym.
Szczególnym problemem pozostaje możliwość występowania alkaloidów pirolizydynowych w niedostatecznie oczyszczonych surowcach.
W ciąży każdy skoncentrowany suplement powinien mieć uzasadniony cel i dobrze określony profil bezpieczeństwa.
Olej z ogórecznika podczas karmienia piersią
GLA pochodzący z suplementu może wpływać na skład kwasów tłuszczowych mleka kobiecego. Dane opisane w LactMed wskazują, że suplementacja olejem z ogórecznika może zwiększać zawartość GLA oraz DGLA w mleku. Jednocześnie baza ta podkreśla znaczenie wyboru preparatów certyfikowanych jako wolne od alkaloidów pirolizydynowych.
Decyzję o regularnej suplementacji w okresie laktacji najlepiej omówić ze specjalistą, szczególnie jeśli preparat ma dostarczać wysokie ilości GLA.
Czy olej z ogórecznika ma skutki uboczne?
W typowych ilościach olej jest zwykle dobrze tolerowany.
U niektórych osób mogą jednak pojawić się dolegliwości ze strony układu pokarmowego, na przykład uczucie ciężkości, odbijanie czy luźniejszy stolec.
Znacznie istotniejsza od drobnych objawów trawiennych jest jakość preparatu i kwestia alkaloidów pirolizydynowych.
Nie należy stosować do suplementacji przypadkowego oleju niewiadomego pochodzenia ani preparatu, który nie został przeznaczony do spożycia.
Czy olej z ogórecznika można stosować codziennie?
Wysokiej jakości suplement pozbawiony alkaloidów pirolizydynowych może być przyjmowany zgodnie z zaleceniami producenta przez określony czas.
Nie ma jednak potrzeby zakładać, że każdy suplement powinien być stosowany bez przerwy przez wiele lat.
Warto określić cel suplementacji, zastosowaną ilość GLA i po pewnym czasie ocenić, czy rzeczywiście pojawiła się oczekiwana korzyść.
Jeśli preparat jest stosowany w związku z chorobą przewlekłą, decyzję najlepiej uzgodnić z lekarzem.
Czy olej z ogórecznika można łączyć z omega-3?
GLA oraz EPA i DHA uczestniczą w różnych, częściowo powiązanych szlakach metabolizmu lipidów.
Nie ma ogólnej zasady zabraniającej ich łączenia.
Co więcej, w badaniach klinicznych dotyczących reumatoidalnego zapalenia stawów oceniano zarówno olej z ogórecznika, olej rybi, jak i kombinację obu produktów. W 18-miesięcznym badaniu wszystkie grupy wykazywały poprawę aktywności choroby, ale połączenie olejów nie okazało się wyraźnie lepsze od stosowania ich osobno.
Przy bardzo wysokich dawkach suplementów warto jednak uwzględniać całość spożywanych kwasów tłuszczowych i wszystkie przyjmowane preparaty.
Olej z ogórecznika a dieta
Suplementacja nie powinna przesłaniać znaczenia całego sposobu żywienia.
Dieta wpływa nie tylko na ilość dostarczanych kwasów tłuszczowych, ale również na glikemię, masę ciała, mikrobiotę jelitową, ciśnienie tętnicze i wiele szlaków związanych ze stanem zapalnym.
Dodanie jednej kapsułki nie zrównoważy diety opartej głównie na produktach wysokoprzetworzonych.
Największe znaczenie ma ogólny model żywienia obejmujący odpowiednią ilość białka, warzyw, błonnika, wartościowych źródeł tłuszczów oraz mikroelementów.
Czy olej z ogórecznika jest przeciwzapalny?
Określenie „przeciwzapalny” wymaga doprecyzowania.
Na poziomie biochemicznym istnieją wiarygodne mechanizmy, dzięki którym GLA i jego metabolit DGLA mogą wpływać na powstawanie mediatorów zapalnych. Badania na ludziach również wykazały zmiany w metabolizmie eikozanoidów.
Istnieją także badania kliniczne sugerujące korzyści w niektórych chorobach zapalnych, szczególnie RZS.
Jednocześnie nie można z tego wyciągać wniosku, że olej z ogórecznika będzie skutecznie leczył każdą chorobę, której towarzyszy stan zapalny.
Działanie biologiczne substancji to nie to samo co udowodniona skuteczność w konkretnej chorobie.
Olej z ogórecznika – na co może pomagać?
Najbardziej racjonalne zastosowanie oleju z ogórecznika wynika z jego wysokiej zawartości GLA.
Może być interesującym elementem suplementacji osób chcących zwiększyć podaż tego kwasu tłuszczowego. W kosmetyce sprawdza się jako emolient wspierający pielęgnację skóry suchej. Badania wskazują również na potencjalne działanie GLA w niektórych przewlekłych procesach zapalnych, jednak dawki stosowane w badaniach klinicznych bywają znacznie większe od obecnych w standardowych suplementach.
Znacznie słabiej udokumentowane jest jego stosowanie jako środka na depresję, zaburzenia hormonalne, menopauzę czy PMS.
W tych przypadkach nie należy przedstawiać oleju jako terapii o potwierdzonej skuteczności.
Olej z ogórecznika – najważniejsze informacje
Olej z ogórecznika wyróżnia się przede wszystkim wysoką zawartością kwasu gamma-linolenowego. GLA może być w organizmie przekształcany do DGLA, który uczestniczy w regulowaniu syntezy mediatorów lipidowych związanych między innymi z odpowiedzią zapalną.
To sprawia, że olej jest interesujący zarówno pod względem żywieniowym, jak i naukowym.
Najlepiej udokumentowane badania kliniczne dotyczą przede wszystkim działania dużych dawek GLA u osób z reumatoidalnym zapaleniem stawów, choć suplementacja nie zastępuje standardowego leczenia tej choroby. Wyniki dotyczące atopowego zapalenia skóry są natomiast znacznie mniej przekonujące, a duży przegląd badań nie potwierdził istotnego działania doustnego oleju z ogórecznika w egzemie.
Przy zakupie szczególnie ważna jest jakość preparatu. Najlepiej wybierać produkty z określoną zawartością GLA, chronione przed utlenianiem i przede wszystkim oczyszczone z potencjalnie toksycznych alkaloidów pirolizydynowych.
Olej z ogórecznika może więc być wartościowym źródłem GLA, ale powinien być traktowany jako element diety lub świadomie dobranej suplementacji, a nie uniwersalne lekarstwo. Największą korzyść daje podejście, w którym liczą się rzeczywista ilość GLA, jakość produktu, cel stosowania oraz indywidualna reakcja organizmu.
Olej z ogórecznika – FAQ
Czy olej z ogórecznika zawiera omega-6?
Tak. Najważniejszym składnikiem, z którym związana jest popularność tego oleju, jest kwas gamma-linolenowy należący do rodziny omega-6.
Nie powinno się jednak oceniać jego właściwości wyłącznie na podstawie przynależności do omega-6. GLA ma własny szlak metaboliczny i może zostać przekształcony między innymi do DGLA.
Czy olej z ogórecznika jest lepszy od wiesiołka?
Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich zastosowań. Olej z ogórecznika zazwyczaj zawiera więcej GLA, dlatego do dostarczenia tej samej ilości GLA może być potrzebna mniejsza ilość oleju.
Przy wyborze preparatu należy porównywać liczbę miligramów GLA, a nie jedynie masę oleju znajdującego się w kapsułce.
Czy olej z ogórecznika pomaga na suchą skórę?
Stosowany zewnętrznie działa jako emolient i może ograniczać utratę wody z powierzchni skóry. Dlatego może być przydatnym elementem pielęgnacji skóry suchej i szorstkiej.
Dowody na leczenie chorób dermatologicznych poprzez doustną suplementację są znacznie mniej jednoznaczne.
Czy olej z ogórecznika pomaga na stawy?
Najciekawsze dane dotyczą reumatoidalnego zapalenia stawów. W badaniach wysokie dawki GLA prowadziły do poprawy części parametrów aktywności choroby.
Nie oznacza to jednak, że zwykła kapsułka oleju z ogórecznika działa jak lek na ból stawów.
Czy olej z ogórecznika pomaga na PMS?
Jest stosowany w tym celu ze względu na zawartość GLA, jednak dostępne dowody nie pozwalają uznać go za skuteczną metodę leczenia PMS.
W przypadku bardzo nasilonych objawów warto szukać przyczyny i rozważyć metody o lepiej udokumentowanej skuteczności.
Czy olej z ogórecznika można brać razem z witaminami?
Zwykle może być elementem standardowej suplementacji, jednak znaczenie ma cała lista stosowanych preparatów i leków.
Przy licznych suplementach warto okresowo sprawdzić ich skład, aby uniknąć niepotrzebnego dublowania składników.
Czy olej z ogórecznika trzeba przechowywać w lodówce?
Należy kierować się zaleceniami producenta. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe są podatne na utlenianie, dlatego olej powinien być zabezpieczony przed ciepłem, światłem i dostępem tlenu.
W przypadku oleju w butelce po otwarciu często zalecane jest przechowywanie w chłodnym miejscu.
Jaki olej z ogórecznika wybrać?
Warto szukać preparatu, który dokładnie podaje ilość GLA w porcji i posiada informację o kontroli alkaloidów pirolizydynowych.
Samo określenie „naturalny” lub „100% olej z ogórecznika” nie wystarcza do oceny jakości suplementu.
Czy olej z ogórecznika można stosować na twarz?
Tak, szczególnie jako emolient w pielęgnacji skóry suchej. Najlepiej rozpocząć od niewielkiej ilości i obserwować reakcję skóry.
Przy cerze skłonnej do zapychania lub zmian trądzikowych tolerancja olejów jest bardzo indywidualna.
Czy olej z ogórecznika można stosować długo?
Nie ma potrzeby zakładać, że suplement należy przyjmować bezterminowo. Dobrze określić cel stosowania, dawkę GLA i po kilku tygodniach lub miesiącach ocenić rezultat.
W przypadku wysokich dawek albo przewlekłych chorób długotrwałe stosowanie warto konsultować ze specjalistą.
Na co zwracać największą uwagę podczas suplementacji?
Najważniejsze są trzy kwestie: rzeczywista zawartość GLA, jakość i świeżość oleju oraz potwierdzenie, że preparat jest wolny od niepożądanych alkaloidów pirolizydynowych.
Dopiero później warto porównywać cenę czy liczbę kapsułek w opakowaniu.
Olej z ogórecznika – podsumowanie
Olej z ogórecznika jest jednym z najbogatszych naturalnych źródeł kwasu gamma-linolenowego GLA. Po spożyciu GLA może być przekształcany w organizmie do DGLA, który uczestniczy w syntezie mediatorów lipidowych regulujących między innymi reakcję zapalną.
Najciekawsze wyniki badań dotyczą wpływu dużych dawek GLA na niektóre parametry reumatoidalnego zapalenia stawów. Jednocześnie nie wszystkie tradycyjnie przypisywane olejowi właściwości zostały potwierdzone. Dobrym przykładem jest atopowe zapalenie skóry – mimo interesującego mechanizmu biologicznego wyniki badań klinicznych nie potwierdzają jednoznacznej skuteczności doustnego stosowania oleju z ogórecznika.
W praktyce najważniejsze jest traktowanie tego produktu przede wszystkim jako skoncentrowanego źródła GLA. Przy zakupie warto wybierać preparaty dobrej jakości, dokładnie określające zawartość GLA i pozbawione alkaloidów pirolizydynowych.
Olej może być interesującym elementem diety, suplementacji i pielęgnacji skóry, ale jego zastosowanie powinno być dopasowane do konkretnego celu. Szczególnie w przypadku chorób przewlekłych suplementacja nie powinna zastępować właściwej diagnostyki ani leczenia.
O autorze
