Nagietek – właściwości, działanie, stosowanie i przeciwwskazania
Nagietek – co to za roślina?
Nagietek to jedna z najbardziej rozpoznawalnych roślin zielarskich i ozdobnych. Charakterystyczne żółte lub intensywnie pomarańczowe kwiaty można zobaczyć zarówno w przydomowych ogrodach, jak i na plantacjach przeznaczonych do produkcji surowca zielarskiego. Najczęściej pod nazwą nagietek rozumie się nagietek lekarski (Calendula officinalis L.), należący do rodziny astrowatych (Asteraceae).
Według bazy Plants of the World Online prowadzonej przez Royal Botanic Gardens, Kew, Calendula officinalis jest obecnie uznawanym gatunkiem, którego naturalny zasięg wiązany jest z zachodnią częścią regionu śródziemnomorskiego. Roślina jest obecnie szeroko rozpowszechniona i uprawiana w wielu częściach świata, także w klimacie umiarkowanym.
Nagietek może być traktowany jednocześnie jako roślina ozdobna, jadalna i zielarska. Największe znaczenie w fitoterapii mają jego kwiaty, a dokładniej całe koszyczki kwiatowe lub wysuszone kwiaty języczkowe. To właśnie w nich znajdują się związki biologicznie czynne odpowiedzialne za większość właściwości przypisywanych roślinie.
Choć nagietek od setek lat wykorzystywany jest w tradycyjnej medycynie ludowej, współczesna wiedza wymaga rozróżnienia między zastosowaniami wynikającymi z długiej tradycji a działaniem potwierdzonym w dobrze zaprojektowanych badaniach klinicznych. Najlepiej udokumentowane i jednocześnie oficjalnie uznawane zastosowania nagietka dotyczą przede wszystkim preparatów stosowanych miejscowo na skórę oraz błony śluzowe.
Nagietek lekarski – jak wygląda?
Nagietek lekarski jest rośliną zielną uprawianą zazwyczaj jako jednoroczna, choć w niektórych warunkach może zachowywać się jak roślina dwuletnia. Wytwarza wzniesione, rozgałęzione pędy, na których rozwijają się charakterystyczne koszyczki kwiatowe.
Najbardziej charakterystyczną cechą rośliny są kwiatostany w odcieniach:
- żółtym,
- złocistożółtym,
- żółtopomarańczowym,
- pomarańczowym,
- intensywnie pomarańczowoczerwonym.
Liście nagietka są zielone, lekko mięsiste i zwykle pokryte drobnymi włoskami. Cała roślina może być nieco lepka w dotyku, co wynika między innymi z obecności włosków gruczołowych.
W ogrodach spotyka się wiele odmian nagietka różniących się wysokością, kolorem kwiatów oraz ich budową. Niektóre odmiany mają pojedyncze kwiatostany, inne mocno wypełnione, niemal pełne.
Nagietek – najważniejsze substancje aktywne
Zainteresowanie nagietkiem wynika przede wszystkim ze złożonego składu chemicznego kwiatów. Nie istnieje jeden „aktywny składnik nagietka”, któremu można przypisać wszystkie jego właściwości.
W surowcu roślinnym występuje kilka grup substancji.
Flawonoidy
Flawonoidy to związki polifenolowe obecne w wielu roślinach. W nagietku występują między innymi pochodne kwercetyny i izoramnetyny.
Związki z tej grupy wykazują aktywność antyoksydacyjną, dlatego uczestniczą w neutralizowaniu reaktywnych form tlenu. Nie oznacza to jednak, że każdy preparat zawierający nagietek będzie działał identycznie – zawartość flawonoidów zależy między innymi od odmiany rośliny, sposobu zbioru, suszenia i rodzaju ekstrakcji.
Triterpeny
Nagietek zawiera również związki triterpenowe, w tym estry faradiolu. To właśnie ta grupa substancji jest często analizowana w kontekście działania przeciwzapalnego rośliny.
Triterpeny należą do najważniejszych składników ekstraktów wykorzystywanych w kosmetykach oraz preparatach przeznaczonych do pielęgnacji skóry.
Karotenoidy
Pomarańczowa barwa kwiatów nagietka wynika przede wszystkim z obecności barwników karotenoidowych.
Im intensywniejszy kolor płatków, tym zazwyczaj większa zawartość określonych pigmentów, choć nie należy traktować koloru jako dokładnego wskaźnika jakości surowca.
Karotenoidy pełnią w roślinie funkcje ochronne i są również cenione ze względu na właściwości antyoksydacyjne.
Olejek eteryczny
Kwiaty nagietka zawierają niewielkie ilości substancji lotnych tworzących olejek eteryczny. Jego skład może zmieniać się w zależności od warunków uprawy i sposobu pozyskiwania materiału.
Polisacharydy
W nagietku znajdują się również polisacharydy. Część z nich jest przedmiotem badań dotyczących wpływu ekstraktów roślinnych na procesy immunologiczne i regeneracyjne, jednak większość takich obserwacji pochodzi z badań laboratoryjnych, dlatego nie powinna być automatycznie przekładana na działanie kliniczne u ludzi.
Saponiny
Kwiaty nagietka zawierają także saponiny triterpenowe, które współtworzą profil biologiczny rośliny.
Nagietek – właściwości
Nagietek najczęściej kojarzony jest z działaniem łagodzącym i wspierającym regenerację skóry. To zastosowanie ma znacznie mocniejsze podstawy niż liczne popularne w internecie twierdzenia dotyczące wpływu nagietka na cały organizm.
Europejska Agencja Leków zalicza kwiat nagietka do tradycyjnych surowców zielarskich stosowanych pomocniczo przy niewielkich stanach zapalnych skóry, takich jak oparzenia słoneczne, oraz przy drobnych ranach. Drugim tradycyjnym zastosowaniem wymienianym przez EMA są niewielkie stany zapalne w obrębie jamy ustnej i gardła. Należy zwrócić uwagę, że klasyfikacja ta opiera się na długoletnim stosowaniu tradycyjnym, a nie na statusie „well-established use”, czyli zastosowaniu potwierdzonym rozbudowanymi danymi klinicznymi.
Nagietek a stany zapalne skóry
Jednym z najczęściej wymienianych kierunków działania nagietka jest łagodzenie niewielkich stanów zapalnych skóry.
W praktyce oznacza to, że preparaty na bazie nagietka można znaleźć w produktach przeznaczonych do pielęgnacji:
- skóry podrażnionej,
- suchej,
- zaczerwienionej,
- narażonej na działanie wiatru i chłodu,
- skóry po ekspozycji na słońce.
Nie należy jednak traktować nagietka jako zamiennika leczenia nasilonych zmian dermatologicznych.
Nagietek a gojenie ran
To jedno z najintensywniej badanych zastosowań Calendula officinalis.
Przegląd systematyczny obejmujący badania na zwierzętach i badania kliniczne wykazał pewne sygnały sugerujące korzystny wpływ preparatów nagietka na wybrane etapy gojenia. Wyniki nie były jednak jednolite. W niektórych badaniach obserwowano poprawę, w innych nie stwierdzono istotnej przewagi nad zastosowanym leczeniem kontrolnym. Autorzy podkreślili potrzebę przeprowadzenia większych, lepiej zaprojektowanych badań.
Również wcześniejszy przegląd badań klinicznych wskazywał, że jakość dostępnych dowodów była ograniczona i nie pozwalała na formułowanie jednoznacznych wniosków dotyczących leczenia ran za pomocą nagietka.
Dlatego znacznie trafniejsze jest stwierdzenie, że nagietek jest tradycyjnie stosowany jako środek wspomagający regenerację drobnych uszkodzeń skóry, zamiast przedstawiania go jako preparatu „leczącego wszystkie rany”.
Nagietek na skórę
To właśnie zastosowanie dermatologiczne odpowiada za ogromną popularność nagietka w kosmetyce.
Ekstrakty z kwiatów można znaleźć w:
- kremach,
- balsamach,
- maściach,
- pomadkach ochronnych,
- produktach do rąk,
- kosmetykach dla skóry suchej,
- preparatach po opalaniu,
- olejkach do ciała,
- produktach do pielęgnacji skóry dzieci.
Nagietek szczególnie często łączony jest z emolientami i substancjami odbudowującymi barierę hydrolipidową skóry.
W przypadku kosmetyku bardzo istotna jest jednak cała receptura. Krem z niewielkim dodatkiem ekstraktu z nagietka może działać przede wszystkim dzięki glicerynie, olejom, masłu shea czy ceramidom, a nie wyłącznie dzięki samemu ekstraktowi.
Nagietek na twarz
Nagietek może być składnikiem kosmetyków do twarzy przeznaczonych przede wszystkim do skóry:
- suchej,
- wrażliwej,
- odwodnionej,
- podrażnionej,
- ze skłonnością do zaczerwienień.
Ekstrakt z nagietka często występuje również w tonikach, hydrolatach i kremach regenerujących.
Osoby posiadające bardzo reaktywną skórę powinny jednak pamiętać, że naturalne pochodzenie składnika nie oznacza automatycznie braku ryzyka uczulenia.
Maść z nagietka – na co może być stosowana?
Maść nagietkowa jest prawdopodobnie najbardziej znaną formą stosowania nagietka.
Jej właściwości zależą od rodzaju użytego ekstraktu oraz podłoża maściowego.
Najczęściej maść z nagietkiem stosowana jest pomocniczo do pielęgnacji:
- suchej i szorstkiej skóry,
- drobnych otarć,
- powierzchownych podrażnień,
- przesuszonych dłoni,
- miejsc narażonych na pękanie,
- niewielkich zmian powstających na skutek czynników atmosferycznych.
W przypadku świeżych, głębokich, zakażonych lub trudno gojących się ran nie należy samodzielnie polegać na maści ziołowej. Takie zmiany wymagają właściwej oceny medycznej.
Olej z nagietka
Olej nagietkowy zazwyczaj nie jest olejem pozyskiwanym bezpośrednio z nasion nagietka.
Najczęściej jest to macerat, czyli preparat uzyskany poprzez pozostawienie kwiatów nagietka w oleju bazowym. Nośnikiem może być na przykład:
- olej słonecznikowy,
- oliwa z oliwek,
- olej migdałowy,
- olej jojoba.
Podczas maceracji część lipofilowych składników przechodzi z materiału roślinnego do oleju.
Olej z nagietka stosowany jest przede wszystkim jako kosmetyk emoliencyjny. Może być używany bezpośrednio na ciało lub jako składnik kremów, maseł i balsamów.
Nagietek w oleju – jak działa?
Macerat z nagietka przede wszystkim natłuszcza skórę i ogranicza utratę wody z naskórka. Sam olej bazowy może odpowiadać za dużą część efektu wygładzającego.
Obecność składników nagietka może dodatkowo wspierać pielęgnację skóry podrażnionej.
Warto więc patrzeć na olej nagietkowy jako na połączenie właściwości rośliny i właściwości konkretnego oleju wykorzystanego do maceracji.
Nagietek do picia
Z kwiatów nagietka przygotowuje się napary. W tradycji zielarskiej były one wykorzystywane na różne sposoby, jednak zakres dobrze potwierdzonych zastosowań doustnych jest znacznie mniejszy niż sugerują popularne poradniki.
EMA opisuje przede wszystkim stosowanie naparu zewnętrznie w postaci okładów oraz wykorzystanie preparatów nagietka w niewielkich stanach zapalnych jamy ustnej i gardła.
Dlatego twierdzenia, że regularne picie nagietka „oczyszcza wątrobę”, „reguluje hormony”, „leczy żołądek”, „usuwa toksyny” czy „wzmacnia odporność”, należy traktować ostrożnie. Tak szerokie działanie nie jest potwierdzone odpowiednią jakością badań klinicznych.
Napar z nagietka
Napar przygotowuje się z wysuszonych kwiatów nagietka zalanych gorącą wodą.
W monografii EMA opisano między innymi wykorzystanie 1–2 g surowca na 150 ml wody do przygotowywania ciepłych okładów stosowanych miejscowo na skórę.
W zastosowaniu domowym należy przede wszystkim zwracać uwagę na jakość surowca. Kwiaty przeznaczone do sporządzania naparów powinny pochodzić ze źródła przeznaczonego do celów zielarskich lub spożywczych.
Nie należy przygotowywać naparu z ozdobnych kwiatów kupionych w kwiaciarni, ponieważ mogły być traktowane środkami ochrony roślin niedopuszczonymi do zastosowania w surowcu spożywczym.
Nagietek na gardło i jamę ustną
Preparaty nagietka mają również długą tradycję miejscowego stosowania na błony śluzowe.
Europejska Agencja Leków wymienia nagietek jako tradycyjny produkt zielarski stosowany objawowo przy niewielkich stanach zapalnych w jamie ustnej lub gardle.
Nie oznacza to jednak, że nagietek leczy anginę czy infekcję bakteryjną.
Silny ból gardła, wysoka gorączka, trudności w przełykaniu, duszność albo utrzymywanie się objawów wymagają diagnostyki niezależnie od stosowanych preparatów roślinnych.
Nagietek na oparzenia słoneczne
Łagodne podrażnienie skóry powstające po nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV należy do zastosowań wymienianych w europejskiej monografii nagietka.
Dotyczy to jednak niewielkich zmian powierzchownych.
Oparzenia powodujące rozległe pęcherze, nasilony ból, objawy ogólne lub zajmujące dużą powierzchnię ciała nie powinny być leczone wyłącznie domowymi preparatami.
Co równie ważne, nagietek nie chroni skóry przed promieniowaniem UV. Preparat z nagietkiem nie zastępuje produktu przeciwsłonecznego o odpowiednim SPF i ochronie UVA.
Nagietek na trądzik
Nagietek bywa składnikiem kosmetyków przeznaczonych do skóry trądzikowej, głównie ze względu na działanie łagodzące i obecność związków o aktywności przeciwzapalnej obserwowanej w badaniach eksperymentalnych.
Nie jest jednak lekiem pierwszego wyboru w leczeniu trądziku.
Skuteczność takich substancji jak:
- retinoidy,
- nadtlenek benzoilu,
- kwas azelainowy,
- wybrane antybiotyki stosowane według wskazań,
jest znacznie lepiej udokumentowana klinicznie.
Kosmetyk z nagietkiem może natomiast stanowić element łagodnej pielęgnacji uzupełniającej.
Nagietek a egzema i atopowe zapalenie skóry
Czasami można spotkać się z zaleceniem stosowania nagietka przy atopowym zapaleniu skóry. Nie należy jednak utożsamiać działania łagodzącego kosmetyku z leczeniem AZS.
Podstawą pielęgnacji skóry atopowej są przede wszystkim prawidłowo dobrane emolienty, natomiast zaostrzenia mogą wymagać leczenia przeciwzapalnego zaleconego przez dermatologa.
Co więcej, osoby z AZS często mają bardzo reaktywną skórę, dlatego każdy nowy preparat roślinny warto początkowo zastosować na niewielkiej powierzchni.
Nagietek w kosmetyce
Nagietek jest wyjątkowo popularnym składnikiem kosmetycznym, ponieważ można wykorzystywać go w wielu typach formulacji.
Spotyka się między innymi:
Ekstrakt z nagietka
Może mieć charakter wodny, wodno-glicerynowy, alkoholowy lub olejowy. Właściwości poszczególnych ekstraktów nie są identyczne, ponieważ różne rozpuszczalniki pozyskują z rośliny inne grupy związków.
Macerat nagietkowy
Powstaje poprzez ekstrakcję kwiatów w oleju. Nadaje się szczególnie do kosmetyków emoliencyjnych.
Hydrolat z nagietka
Hydrolaty są produktami destylacji surowców roślinnych. Ich skład i stężenie substancji biologicznie czynnych znacznie różni się od ekstraktów.
Suszone kwiaty nagietka
Wykorzystywane są między innymi w mieszankach kąpielowych, naparach oraz niektórych tradycyjnych preparatach kosmetycznych.
Nagietek na włosy i skórę głowy
Ekstrakt z nagietka pojawia się także w szamponach, wcierkach i kosmetykach przeznaczonych do wrażliwej skóry głowy.
W tym zastosowaniu jego rolą jest przede wszystkim wspomaganie pielęgnacji i łagodzenia skóry.
Nie ma natomiast mocnych dowodów, że nagietek sam w sobie:
- przyspiesza wzrost włosów,
- zatrzymuje łysienie androgenowe,
- reaktywuje nieaktywne mieszki włosowe,
- znacząco zwiększa gęstość włosów.
Jeśli kosmetyk z nagietkiem poprawia stan przesuszonej lub podrażnionej skóry głowy, może pośrednio poprawić komfort jej funkcjonowania, ale nie należy utożsamiać tego z leczeniem przyczyn wypadania włosów.
Nagietek jako roślina jadalna
Kwiaty nagietka mogą być wykorzystywane również kulinarnie.
Płatki dodaje się między innymi do:
- sałatek,
- ryżu,
- zup,
- wypieków,
- masła ziołowego,
- napojów,
- dekoracji potraw.
Ich intensywny kolor sprawia, że dawniej wykorzystywano je także jako naturalny składnik nadający żywności żółtopomarańczową barwę.
Do jedzenia powinien być używany wyłącznie nagietek pochodzący z uprawy przeznaczonej do celów spożywczych. Rośliny ozdobne ze szkółek i centrów ogrodniczych nie zawsze są prowadzone w sposób pozwalający na bezpieczne wykorzystanie kulinarne.
Nagietek w ogrodzie
Nagietek należy do roślin bardzo łatwych w uprawie, dlatego dobrze sprawdza się nawet w ogrodzie początkującego ogrodnika.
Dodatkową zaletą jest jego długi okres kwitnienia.
Przy regularnym usuwaniu przekwitłych koszyczków roślina może tworzyć kolejne kwiaty przez wiele tygodni.
Nagietek – stanowisko
Najobficiej nagietek kwitnie na stanowisku:
- słonecznym,
- ciepłym,
- przewiewnym.
Poradzi sobie również przy lekkim półcieniu, ale ograniczona ilość światła może prowadzić do słabszego kwitnienia i wyciągania się pędów.
Najlepsze jest stanowisko, na którym roślina otrzymuje kilka godzin bezpośredniego światła dziennie.
Nagietek – jaka ziemia?
Nagietek nie należy do szczególnie wymagających roślin.
Najlepiej rośnie w glebie:
- przepuszczalnej,
- umiarkowanie żyznej,
- niezbyt ciężkiej,
- bez długotrwałych zastojów wody.
Na bardzo żyznej i intensywnie nawożonej ziemi roślina może silnie rozwijać liście kosztem kwitnienia.
Podłoże nie powinno również pozostawać stale mokre, ponieważ nadmiar wilgoci może sprzyjać problemom z systemem korzeniowym i chorobom grzybowym.
Kiedy siać nagietek?
Nagietek bardzo łatwo rozmnaża się z nasion.
Nasiona można wysiewać bezpośrednio do gruntu wiosną, gdy warunki pogodowe stają się odpowiednie. Roślina stosunkowo dobrze znosi chłód i zazwyczaj nie wymaga przygotowywania rozsady w domu.
W wielu ogrodach nagietek rozsiewa się również samodzielnie.
Nasiona pozostawione na roślinie dojrzewają, opadają na ziemię, a w kolejnym sezonie mogą pojawić się młode siewki.
Jak podlewać nagietek?
Młode rośliny po wysianiu wymagają regularnej wilgotności podłoża.
Starszy nagietek jest stosunkowo odporny na krótkotrwałe przesuszenie, ale podczas długotrwałych okresów bez opadów warto go podlewać.
Najlepiej podlewać ziemię wokół roślin, ograniczając długotrwałe moczenie liści i kwiatów.
Jak długo kwitnie nagietek?
Jedną z największych zalet nagietka jest długie kwitnienie.
W sprzyjających warunkach pierwsze kwiaty pojawiają się stosunkowo wcześnie, a kwitnienie może trwać aż do jesieni.
Regularne obrywanie przekwitających koszyczków stymuluje roślinę do tworzenia nowych pąków.
Jeżeli chcemy zebrać nasiona na kolejny rok, część kwiatostanów należy pod koniec sezonu pozostawić na roślinie.
Jak zbierać nagietek?
Jeżeli nagietek jest uprawiany jako surowiec zielarski, najczęściej zbiera się rozwinięte koszyczki kwiatowe.
Najlepiej robić to podczas suchej pogody, po wyschnięciu porannej rosy.
Surowiec powinien pochodzić z roślin:
- zdrowych,
- niezanieczyszczonych,
- nieopryskiwanych preparatami niedopuszczonymi do stosowania przy roślinach przeznaczonych do spożycia lub celów zielarskich.
Regularny zbiór kwiatów jednocześnie pobudza roślinę do dalszego kwitnienia.
Jak suszyć nagietek?
Kwiaty powinny być suszone możliwie szybko po zbiorze.
Najlepiej rozłożyć je cienką warstwą w miejscu:
- suchym,
- przewiewnym,
- zacienionym,
- chronionym przed wilgocią.
Silne bezpośrednie światło może przyspieszać degradację niektórych naturalnych pigmentów.
Po prawidłowym wysuszeniu surowiec powinien być przechowywany w suchym i ciemnym miejscu, najlepiej w szczelnie zamykanym pojemniku.
Nagietek – przeciwwskazania
Mimo że nagietek jest powszechnie stosowaną rośliną, nie dla każdego będzie odpowiedni.
Szczególną ostrożność powinny zachować osoby uczulone na rośliny z rodziny astrowatych.
Do tej samej rodziny należą między innymi:
- rumianek,
- arnika,
- jeżówka,
- krwawnik,
- stokrotka,
- słonecznik,
- mniszek.
U osoby podatnej na alergie kontakt z nagietkiem może wywołać reakcję nadwrażliwości.
Jeżeli po użyciu preparatu pojawi się:
- pieczenie,
- nasilony świąd,
- wysypka,
- obrzęk,
- gwałtowne zaczerwienienie,
należy przerwać jego stosowanie.
Nagietek w ciąży
W przypadku skoncentrowanych preparatów zielarskich stosowanych doustnie w ciąży lub podczas karmienia piersią rozsądne jest skonsultowanie ich stosowania z lekarzem albo farmaceutą.
Nie należy zakładać, że produkt jest automatycznie bezpieczny tylko dlatego, że jego składnik jest roślinny.
Kosmetyk zawierający niewielką ilość ekstraktu z nagietka i preparat zielarski przeznaczony do stosowania doustnego to dwa zupełnie różne produkty, dlatego ich bezpieczeństwa nie powinno się oceniać identycznie.
Czy nagietek może uczulać?
Tak.
Nagietek należy do rodziny Asteraceae, której przedstawiciele mogą powodować alergie kontaktowe.
Największą ostrożność powinny zachować osoby z rozpoznaną nadwrażliwością na rośliny z tej rodziny.
W przypadku bardzo wrażliwej skóry nowy kosmetyk warto najpierw wypróbować na niewielkiej powierzchni.
Nagietek – lek czy kosmetyk?
To zależy od konkretnego produktu.
Na rynku znajdują się zarówno:
- kosmetyki z nagietkiem,
- tradycyjne produkty lecznicze roślinne,
- susz zielarski,
- preparaty do płukania jamy ustnej,
- maści,
- oleje kosmetyczne,
- suplementy diety.
Sam napis „nagietek” na opakowaniu nie mówi więc jeszcze, jakie jest przeznaczenie produktu.
Kluczowe znaczenie ma jego status prawny, skład i sposób stosowania wskazany przez producenta.
Nagietek – jak wybrać dobry preparat?
Wybór preparatu powinien zależeć przede wszystkim od celu stosowania.
Jeżeli zależy nam na natłuszczeniu suchej skóry, dobrym rozwiązaniem może być macerat olejowy lub krem emoliencyjny z nagietkiem.
Przy niewielkich podrażnieniach przydatna może być maść zawierająca standaryzowany lub odpowiednio przygotowany ekstrakt.
Przy zakupie warto sprawdzić:
- skład INCI,
- pozycję ekstraktu w składzie,
- formę ekstraktu,
- bazę kosmetyku,
- obecność potencjalnych substancji drażniących,
- zalecany sposób stosowania.
Nie zawsze kosmetyk z dużym zdjęciem kwiatów nagietka na opakowaniu zawiera wysoką ilość samego ekstraktu.
Nagietek – najczęściej zadawane pytania
Czy nagietek działa przeciwzapalnie?
Składniki nagietka wykazują aktywność przeciwzapalną w badaniach eksperymentalnych, a tradycyjne zastosowanie preparatów z kwiatów obejmuje łagodne stany zapalne skóry i błon śluzowych. Nie oznacza to jednak, że nagietek powinien zastępować leczenie nasilonych chorób zapalnych.
Czy nagietek przyspiesza gojenie?
Istnieją badania wskazujące na możliwy korzystny wpływ nagietka na niektóre etapy gojenia, ale wyniki badań klinicznych są niejednoznaczne. Przeglądy systematyczne podkreślają potrzebę lepszych badań.
Czy nagietek można stosować na rany?
EMA uznaje tradycyjne stosowanie preparatów z kwiatów nagietka jako środka pomocniczego w gojeniu drobnych ran. Głębokie, silnie krwawiące, zakażone lub przewlekłe rany wymagają diagnostyki i odpowiedniego leczenia.
Czy nagietek można stosować na twarz?
Tak, ekstrakt i macerat z nagietka są często składnikami preparatów do twarzy, szczególnie przeznaczonych do skóry suchej i wrażliwej. Osoby uczulone na rośliny z rodziny astrowatych powinny jednak zachować ostrożność.
Czy nagietek można pić codziennie?
Nie ma potrzeby traktowania nagietka jako obowiązkowego codziennego napoju zdrowotnego. Wiele popularnych twierdzeń dotyczących ogólnoustrojowego działania regularnie pitego naparu nie ma wystarczającego potwierdzenia klinicznego.
Czy nagietek jest jadalny?
Kwiaty nagietka mogą być wykorzystywane kulinarnie, pod warunkiem że pochodzą z upraw przeznaczonych do spożycia i nie były opryskiwane nieodpowiednimi środkami ochrony roślin.
Czy nagietek odstrasza szkodniki?
Nagietek bywa sadzony w ogrodach warzywnych jako element uprawy współrzędnej i roślina zwiększająca różnorodność rabaty. Nie powinno się jednak traktować go jako uniwersalnego środka odstraszającego wszystkie szkodniki. Skuteczność zależy od gatunku szkodnika, warunków uprawy oraz sposobu prowadzenia ogrodu.
Nagietek – dlaczego warto mieć go w ogrodzie?
Nagietek łączy kilka cech, które rzadko występują razem w jednej roślinie.
Jest dekoracyjny, łatwy w uprawie, długo kwitnie i może być wykorzystywany jako roślina zielarska oraz kulinarna.
Dodatkowo dobrze sprawdza się w ogrodach naturalistycznych, warzywnikach i na rabatach jednorocznych.
Kwiaty można systematycznie zbierać, a pozostawienie części z nich pozwala uzyskać nasiona na kolejny sezon.
Nagietek jest więc dobrym wyborem zarówno dla osoby zainteresowanej ziołolecznictwem, jak i dla kogoś, kto po prostu poszukuje łatwej, długo kwitnącej rośliny ogrodowej.
Nagietek – podsumowanie
Nagietek, a dokładniej nagietek lekarski Calendula officinalis, jest jedną z najważniejszych tradycyjnych roślin wykorzystywanych do pielęgnacji skóry. Jego kwiaty zawierają między innymi flawonoidy, karotenoidy, związki triterpenowe, saponiny i niewielkie ilości substancji lotnych.
Najbardziej uzasadnione jest stosowanie nagietka miejscowo. Europejska Agencja Leków wymienia tradycyjne zastosowanie jego kwiatów przy niewielkich stanach zapalnych skóry, drobnych ranach oraz niewielkich stanach zapalnych w obrębie jamy ustnej i gardła.
Jednocześnie trzeba zachować właściwe proporcje między tradycją zielarską a dowodami naukowymi. Badania nad gojeniem ran przynoszą interesujące wyniki, ale nie są wystarczająco spójne, aby nagietek uznać za uniwersalny środek leczniczy.
W kosmetyce nagietek może być bardzo wartościowym składnikiem produktów przeznaczonych do skóry suchej, podrażnionej i wymagającej łagodnej pielęgnacji. W ogrodzie z kolei jest mało wymagającą, efektowną i długo kwitnącą rośliną, którą z powodzeniem można wysiewać każdego roku.
To właśnie połączenie zastosowania zielarskiego, kosmetycznego, kulinarnego i ogrodniczego sprawia, że nagietek od wielu pokoleń pozostaje jedną z najbardziej popularnych roślin użytkowych.
O autorze
