Kwas gamma linolenowy – właściwości, działanie GLA i źródła
Kwas gamma linolenowy – co to jest?
Kwas gamma linolenowy to wielonienasycony kwas tłuszczowy należący do rodziny omega-6. W literaturze naukowej najczęściej występuje pod skrótem GLA, pochodzącym od angielskiej nazwy gamma-linolenic acid. Chemicznie jest określany jako kwas 18:3 n-6, co oznacza, że jego cząsteczka składa się z 18 atomów węgla i zawiera trzy wiązania podwójne.
Choć omega-6 często kojarzone są przede wszystkim z nasilaniem procesów zapalnych, takie uproszczenie nie oddaje rzeczywistej biologii tych kwasów. Kwas gamma linolenowy zajmuje wyjątkowe miejsce w metabolizmie omega-6, ponieważ może być przekształcany do kwasu dihomo-gamma-linolenowego, czyli DGLA, będącego prekursorem związków uczestniczących między innymi w regulacji odpowiedzi zapalnej.
Organizm człowieka potrafi syntetyzować GLA z kwasu linolowego dostarczanego z dietą. Proces ten wymaga aktywności enzymu delta-6-desaturazy. Następnie GLA może zostać wydłużony do DGLA, a część DGLA może być dalej przekształcana do kwasu arachidonowego.
Ta pozornie niewielka różnica metaboliczna ma duże znaczenie. To właśnie dlatego kwas gamma linolenowy nie powinien być traktowany jak każdy inny kwas omega-6. Jego wpływ na organizm zależy między innymi od dalszego metabolizmu, aktywności enzymów, podaży pozostałych kwasów tłuszczowych oraz indywidualnych uwarunkowań metabolicznych.
Kwas gamma linolenowy – GLA i jego miejsce w metabolizmie omega-6
Aby lepiej zrozumieć właściwości GLA, warto przyjrzeć się jego metabolizmowi.
W uproszczeniu szlak wygląda następująco:
kwas linolowy (LA) → kwas gamma linolenowy (GLA) → DGLA → kwas arachidonowy (AA)
Pierwszy etap zachodzi przy udziale enzymu delta-6-desaturazy. Następnie elongaza przekształca GLA w kwas dihomo-gamma-linolenowy – DGLA.
DGLA jest szczególnie interesujący, ponieważ może być wykorzystywany do syntezy biologicznie aktywnych pochodnych lipidowych. Część z nich uczestniczy w ograniczaniu lub modulowaniu odpowiedzi zapalnej.
Jednocześnie DGLA może zostać przekształcony przez delta-5-desaturazę do kwasu arachidonowego. Z niego również powstaje wiele substancji biologicznie aktywnych – zarówno uczestniczących w inicjowaniu zapalenia, jak i w jego regulacji i wygaszaniu.
Z tego względu działanie GLA nie polega na prostym „blokowaniu stanu zapalnego”. Jest częścią znacznie bardziej złożonego systemu regulacyjnego.
Współczesne badania wskazują, że stosunek DGLA do kwasu arachidonowego może mieć większe znaczenie niż samo stężenie pojedynczego kwasu tłuszczowego. Na przebieg przemian wpływają również geny FADS kodujące enzymy desaturujące kwasy tłuszczowe.
Kwas gamma linolenowy – właściwości
Największe zainteresowanie GLA dotyczy jego potencjalnego wpływu na:
- regulację procesów zapalnych,
- kondycję i barierę hydrolipidową skóry,
- gospodarkę lipidową błon komórkowych,
- reakcje immunologiczne,
- dolegliwości związane z reumatoidalnym zapaleniem stawów,
- objawy związane z cyklem menstruacyjnym,
- suchość i elastyczność skóry,
- metabolizm prostaglandyn.
Należy jednak wyraźnie rozróżnić mechanizm biologiczny od udowodnionego efektu klinicznego.
Fakt, że kwas gamma linolenowy może zostać przekształcony do związków wpływających na stan zapalny, nie oznacza automatycznie, że suplement GLA będzie skutecznie leczył każdą chorobę zapalną.
Badania kliniczne przyniosły wyniki zależne od badanej grupy, dawki, źródła GLA i rodzaju schorzenia. W wielu obszarach dowody pozostają ograniczone.
Kwas gamma linolenowy a stan zapalny
Jednym z najczęściej opisywanych kierunków działania GLA jest wpływ na mediatory zapalne.
Po spożyciu kwas gamma linolenowy może zwiększać dostępność DGLA, z którego powstają między innymi prostaglandyny serii 1.
Jedną z najczęściej wymienianych jest prostaglandyna E1, nazywana PGE1.
W uproszczonych opisach GLA można czasem spotkać twierdzenie, że „omega-6 powodują stan zapalny, a GLA działa przeciwzapalnie”. W rzeczywistości metabolizm lipidów jest bardziej złożony.
GLA może prowadzić do zwiększenia ilości DGLA, ale część DGLA może również zostać przekształcona do kwasu arachidonowego.
Ostateczny efekt zależy więc między innymi od:
- aktywności enzymów delta-5- i delta-6-desaturazy,
- proporcji różnych kwasów tłuszczowych w diecie,
- podaży EPA i DHA,
- predyspozycji genetycznych,
- stanu metabolicznego,
- chorób współistniejących.
Badania mechanistyczne i eksperymentalne potwierdzają interesujący wpływ GLA i DGLA na mediatory zapalne, jednak wyniki badań klinicznych są zdecydowanie bardziej zróżnicowane.
Kwas gamma linolenowy a DGLA
DGLA, czyli kwas dihomo-gamma-linolenowy, jest jednym z najważniejszych elementów pozwalających zrozumieć działanie GLA.
Po suplementacji kwas gamma linolenowy jest stosunkowo szybko przekształcany do DGLA. To właśnie DGLA może być następnie wbudowywany w fosfolipidy błon komórkowych.
DGLA znajduje się w istotnym metabolicznie punkcie:
- może prowadzić do powstawania określonych mediatorów lipidowych,
- może wpływać na równowagę reakcji zapalnych,
- może zostać przekształcony w kwas arachidonowy.
Badacze zwracają uwagę, że biologiczne znaczenie GLA może zależeć przede wszystkim od tego, jaka część suplementowanego GLA pozostanie w puli DGLA, a jaka zostanie przekształcona dalej.
Z tego względu w niektórych badaniach GLA łączony jest również z kwasami omega-3.
EPA może wpływać na konkurencyjne szlaki enzymatyczne i modyfikować profil powstających mediatorów lipidowych. Nie oznacza to jednak, że każdy preparat GLA powinien automatycznie zawierać omega-3.
Kwas gamma linolenowy a prostaglandyny
Kolejnym często poruszanym tematem jest wpływ GLA na prostaglandyny.
Prostaglandyny to związki lipidowe działające lokalnie w tkankach. Uczestniczą między innymi w:
- odpowiedzi zapalnej,
- regulacji napięcia naczyń krwionośnych,
- funkcjonowaniu płytek krwi,
- odpowiedzi immunologicznej,
- regulacji bólu,
- procesach reprodukcyjnych.
DGLA może być prekursorem prostaglandyn serii 1.
Mechanizm ten jest jednym z powodów, dla których kwas gamma linolenowy stał się przedmiotem badań nad chorobami zapalnymi, skórą i dolegliwościami związanymi z cyklem menstruacyjnym.
Nie oznacza to jednak, że przyjęcie konkretnej dawki oleju z wiesiołka „podnosi PGE1 o określoną wartość”. Przemiany te są regulowane na wielu poziomach i różnią się pomiędzy poszczególnymi osobami.
Naturalne źródła kwasu gamma linolenowego
W typowej diecie ilość gotowego GLA jest stosunkowo niewielka. Większa część powstaje w organizmie z kwasu linolowego.
Istnieją jednak rośliny, których oleje są szczególnie bogate w kwas gamma linolenowy.
Olej z ogórecznika
Jednym z najbogatszych naturalnych źródeł GLA jest olej z nasion ogórecznika lekarskiego – Borago officinalis.
W zależności od odmiany, warunków uprawy i sposobu produkcji oleju zawartość GLA może wynosić około 18–25%.
Dlatego olej z ogórecznika pozwala zazwyczaj dostarczyć stosunkowo dużą ilość GLA przy mniejszej objętości oleju niż olej z wiesiołka.
W przypadku suplementów warto wybierać produkty od producentów kontrolujących zawartość alkaloidów pirolizydynowych. Dotyczy to szczególnie preparatów z ogórecznika.
Olej z wiesiołka
Najbardziej rozpoznawalnym źródłem GLA jest prawdopodobnie olej z wiesiołka.
Wiesiołek zawiera zazwyczaj około 8–10% GLA, dlatego jedna kapsułka zawierająca 1000 mg oleju z wiesiołka może dostarczać około 80–100 mg GLA.
Jest to ważne przy porównywaniu suplementów.
Na opakowaniu może znaleźć się duży napis:
1000 mg oleju z wiesiołka
ale nie jest to równoznaczne z:
1000 mg GLA.
Rzeczywista ilość GLA jest wielokrotnie niższa.
Olej z czarnej porzeczki
Olej z nasion czarnej porzeczki również dostarcza GLA.
Jego szczególną cechą jest obecność zarówno kwasów omega-6, jak i określonych kwasów omega-3, między innymi kwasu alfa-linolenowego oraz stearydonowego.
Z tego powodu olej z czarnej porzeczki jest interesujący z punktu widzenia profilu całego zestawu wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, a nie wyłącznie ilości GLA.
Spirulina
Niewielkie ilości GLA występują również w spirulinie.
Nie oznacza to jednak, że standardowa porcja spiruliny będzie dostarczała ilość porównywalną z olejem z ogórecznika lub skoncentrowanym suplementem GLA.
Kwas gamma linolenowy – olej z wiesiołka czy ogórecznika?
Oba oleje są naturalnym źródłem GLA, ale różnią się jego koncentracją.
Olej z wiesiołka zawiera zwykle około 8–10% GLA.
Olej z ogórecznika może zawierać około 18–25% GLA.
Oznacza to, że do uzyskania podobnej dawki GLA potrzeba zazwyczaj mniej oleju z ogórecznika.
Przykładowo:
1000 mg oleju z wiesiołka przy zawartości 10% GLA = około 100 mg GLA.
1000 mg oleju z ogórecznika przy zawartości 20% GLA = około 200 mg GLA.
Podczas kupowania preparatu lepiej więc porównywać nie ilość oleju w kapsułce, ale pozycję:
GLA – X mg.
Kwas gamma linolenowy a skóra
GLA jest składnikiem lipidów związanych z prawidłowym funkcjonowaniem skóry.
Kwasy tłuszczowe uczestniczą między innymi w:
- tworzeniu bariery naskórkowej,
- ograniczaniu utraty wody przez naskórek,
- utrzymywaniu prawidłowej elastyczności skóry,
- metabolizmie ceramidów i innych lipidów,
- regulacji odpowiedzi zapalnej.
Z tego powodu preparaty zawierające olej z wiesiołka i ogórecznika są często reklamowane jako suplementy „na suchą skórę”.
Biologiczne uzasadnienie takiego zastosowania istnieje, jednak efekty zależą od przyczyny suchości skóry.
Jeżeli problem wynika na przykład z niedoczynności tarczycy, zaburzeń hormonalnych, niewystarczającej pielęgnacji, stosowania retinoidów albo choroby dermatologicznej, samo GLA nie usuwa przyczyny.
Kwas gamma linolenowy a atopowe zapalenie skóry
GLA przez wiele lat intensywnie badano w kontekście atopowego zapalenia skóry.
Hipoteza opierała się między innymi na potencjalnych zaburzeniach metabolizmu niezbędnych kwasów tłuszczowych oraz obniżonej aktywności delta-6-desaturazy u części osób z AZS.
W badaniach stosowano przede wszystkim olej z wiesiołka i GLA.
Wyniki nie są jednak jednoznaczne.
Meta-analiza kontrolowanych placebo badań GLA nie wykazała klinicznie istotnej poprawy ogólnego nasilenia atopowego zapalenia skóry.
Nowszy przegląd dotyczący interwencji żywieniowych w AZS również wskazuje, że obecnie nie ma silnych dowodów przemawiających za rutynowym stosowaniem GLA w profilaktyce lub leczeniu atopowego zapalenia skóry.
Nie oznacza to, że GLA nie wpływa na biologię skóry. Oznacza natomiast, że na podstawie obecnych danych nie należy przedstawiać go jako skutecznego zamiennika standardowego leczenia AZS.
Kwas gamma linolenowy a reumatoidalne zapalenie stawów
Jednym z ciekawszych zastosowań GLA badanych klinicznie jest reumatoidalne zapalenie stawów.
W części badań osoby przyjmujące preparaty bogate w GLA zgłaszały między innymi:
- zmniejszenie bólu,
- mniejszą sztywność poranną,
- poprawę funkcjonowania stawów.
Przeglądy wcześniejszych badań wskazywały na potencjalną korzyść, chociaż liczba uczestników była stosunkowo niewielka, a stosowane dawki i preparaty znacznie się różniły.
W przeglądzie Cochrane dotyczącym terapii roślinnych w reumatoidalnym zapaleniu stawów wykazano, że preparaty zawierające GLA z oleju z ogórecznika, wiesiołka lub czarnej porzeczki mogą zmniejszać ból, jednak autorzy zwracali uwagę na ograniczenia jakości dostępnych danych.
GLA nie zastępuje leków modyfikujących przebieg RZS.
Kwas gamma linolenowy a PMS
Olej z wiesiołka jest popularnym suplementem stosowanym przez kobiety doświadczające objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego.
Z tego powodu kwas gamma linolenowy często pojawia się również w suplementach na PMS.
Mechanizm potencjalnego działania wiąże się między innymi z metabolizmem prostaglandyn.
W praktyce preparaty stosowane są przy takich objawach jak:
- bolesność i napięcie piersi,
- obrzęki,
- drażliwość,
- zmiany nastroju,
- dyskomfort przed miesiączką.
Dowody kliniczne dotyczące suplementacji GLA w PMS nie są jednak na tyle mocne, aby można było uznać go za standardową metodę leczenia tego zespołu.
Przy bardzo nasilonym PMS, PMDD, silnych zmianach nastroju czy znaczącym pogorszeniu funkcjonowania warto szukać również innych przyczyn i możliwości terapii zamiast ograniczać się do suplementacji.
Kwas gamma linolenowy a bolesność piersi
Olej z wiesiołka i GLA są również stosowane w przypadku cyklicznej mastalgii, czyli bólu i nadwrażliwości piersi pojawiających się w określonej fazie cyklu.
Działanie to łączone jest przede wszystkim z metabolizmem kwasów tłuszczowych i prostaglandyn.
Rezultaty badań nie są jednak całkowicie spójne. U części kobiet obserwuje się poprawę, podczas gdy w innych badaniach różnica w stosunku do placebo jest niewielka.
Jeżeli ból piersi jest nowy, jednostronny, bardzo intensywny lub towarzyszy mu wyczuwalna zmiana, wydzielina z brodawki bądź inne niepokojące objawy, suplementacja nie powinna zastępować diagnostyki.
Kwas gamma linolenowy a hormony
GLA bywa określany w internecie jako suplement „regulujący hormony”. Jest to zbyt daleko idące uproszczenie.
Kwas gamma linolenowy nie jest hormonem i nie reguluje bezpośrednio stężenia estrogenów czy progesteronu.
Jego potencjalny wpływ na objawy związane z cyklem menstruacyjnym jest raczej związany z metabolizmem kwasów tłuszczowych i mediatorów lipidowych, w tym prostaglandyn.
Nie należy więc przedstawiać GLA jako preparatu „wyrównującego estrogen” czy „podnoszącego progesteron”, jeśli nie ma konkretnego badania potwierdzającego taki efekt.
Kwas gamma linolenowy a menopauza
Preparaty zawierające wiesiołek są często kierowane również do kobiet w okresie perimenopauzy i menopauzy.
Badano między innymi ich wpływ na:
- uderzenia gorąca,
- suchość skóry,
- samopoczucie,
- dolegliwości piersi,
- komfort związany ze zmianami hormonalnymi.
Dowody dotyczące wpływu samego GLA na typowe objawy menopauzy pozostają ograniczone.
Jeżeli głównym problemem są nasilone uderzenia gorąca, bezsenność, duże zmiany nastroju czy zaburzenia cyklu, GLA należy traktować co najwyżej jako potencjalny element dodatkowy, a nie podstawową metodę postępowania.
Kwas gamma linolenowy a włosy i paznokcie
Olej z wiesiołka często znajduje się w suplementach „na włosy, skórę i paznokcie”.
GLA rzeczywiście uczestniczy w gospodarce lipidowej skóry, ale nie jest klasycznym składnikiem stymulującym wzrost włosów.
Przy nasilonym wypadaniu włosów większe znaczenie może mieć diagnostyka takich czynników jak:
- ferrytyna i gospodarka żelazowa,
- hormony tarczycy,
- niedobory pokarmowe,
- androgeny,
- stres,
- przebyte infekcje,
- szybkie odchudzanie,
- telogenowe wypadanie włosów,
- łysienie androgenowe.
GLA może więc wspierać ogólną kondycję skóry, ale nie należy oczekiwać, że samodzielnie rozwiąże problem wypadania włosów wynikający z innej przyczyny.
Czy kwas gamma linolenowy jest przeciwzapalny?
Najbardziej precyzyjna odpowiedź brzmi: może wpływać na szlaki regulujące stan zapalny, ale jego działanie nie jest równoważne działaniu klasycznego leku przeciwzapalnego.
Po przekształceniu GLA do DGLA mogą powstawać mediatory lipidowe o właściwościach regulujących odpowiedź zapalną.
Jednocześnie dalszy metabolizm może prowadzić do kwasu arachidonowego.
Dlatego działanie GLA należy rozpatrywać w kontekście całej sieci metabolicznej, a nie jako prosty mechanizm:
GLA = mniej zapalenia.
Przeglądy naukowe wskazują, że wyniki badań laboratoryjnych i na zwierzętach są obiecujące, natomiast skuteczność kliniczna suplementacji GLA w chorobach zapalnych pozostaje bardziej ograniczona i zależy od konkretnego wskazania.
Dlaczego organizm może wytwarzać mniej GLA?
GLA powstaje z kwasu linolowego pod wpływem delta-6-desaturazy.
Aktywność tego enzymu może różnić się pomiędzy ludźmi.
Wpływają na nią między innymi:
- czynniki genetyczne,
- wiek,
- stan metaboliczny,
- sposób odżywiania,
- dostępność kofaktorów enzymatycznych,
- stan zdrowia.
Nie oznacza to jednak, że praktycznie każda osoba z problemami skórnymi lub zapalnymi ma „niedobór delta-6-desaturazy”.
Takie stwierdzenie wymagałoby odpowiedniej diagnostyki i nie powinno być automatycznie wyciągane na podstawie objawów.
Kwas gamma linolenowy – ile dziennie?
Nie istnieje jedna oficjalna dawka GLA właściwa dla każdego celu.
W suplementach dostępne są bardzo różne porcje – od kilkudziesięciu do kilkuset miligramów GLA dziennie.
W badaniach klinicznych stosowano również większe ilości.
Warto jednak zwrócić uwagę, że dawka oleju nie jest tym samym co dawka GLA.
Jeżeli kapsułka zawiera:
1000 mg oleju z wiesiołka
i:
10% GLA,
dostarcza około:
100 mg GLA.
Jeżeli preparat zawiera:
1000 mg oleju z ogórecznika
i:
20% GLA,
dostarcza około:
200 mg GLA.
To właśnie ilość GLA należy porównywać podczas wybierania suplementów.
Jak przyjmować kwas gamma linolenowy?
Preparaty GLA są tłuszczami, dlatego zwykle można przyjmować je podczas posiłku.
Nie ma konieczności stosowania ich na czczo.
Jeżeli produkt wymaga kilku kapsułek dziennie, porcję można podzielić na dwa posiłki.
Przy wyborze suplementu warto sprawdzić:
- dokładną ilość GLA w kapsułce,
- źródło oleju,
- sposób standaryzacji,
- obecność przeciwutleniacza chroniącego olej przed utlenianiem,
- jakość opakowania,
- datę ważności,
- sposób przechowywania.
Wielonienasycone kwasy tłuszczowe są podatne na utlenianie, dlatego jakość produktu ma znaczenie.
Kwas gamma linolenowy a omega-3
GLA jest kwasem omega-6, natomiast EPA i DHA należą do omega-3.
Nie są to substancje zamienne.
Mogą jednak oddziaływać na powiązane szlaki metaboliczne.
Niektórzy badacze sugerowali, że połączenie GLA z EPA może być interesujące, ponieważ EPA może wpływać na dalszy metabolizm DGLA.
Nie można jednak na tej podstawie założyć, że połączenie GLA + EPA będzie skuteczniejsze w każdym zastosowaniu.
W przypadku zdrowej diety ważniejsza od „walki omega-3 z omega-6” jest ogólna jakość źródeł tłuszczu oraz odpowiednia podaż EPA i DHA.
Kwas gamma linolenowy a kwas linolowy – różnice
Kwas linolowy i GLA należą do omega-6, ale nie są tym samym związkiem.
Kwas linolowy – LA – jest niezbędnym kwasem tłuszczowym. Organizm człowieka nie potrafi go syntetyzować, dlatego musi być dostarczany wraz z dietą.
Następnie:
LA → GLA → DGLA → AA.
GLA znajduje się więc już o jeden etap dalej w szlaku metabolicznym.
Przyjmując gotowy GLA, organizm nie musi wykonywać pierwszego etapu zależnego od delta-6-desaturazy.
Kwas gamma linolenowy a kwas alfa-linolenowy
Nazwy tych kwasów są podobne, ale są to zupełnie różne substancje.
Kwas gamma linolenowy – GLA – należy do omega-6.
Kwas alfa-linolenowy – ALA – należy do omega-3.
ALA znajduje się między innymi w:
- siemieniu lnianym,
- nasionach chia,
- orzechach włoskich,
- oleju lnianym.
GLA występuje natomiast przede wszystkim w:
- oleju z ogórecznika,
- oleju z wiesiołka,
- oleju z nasion czarnej porzeczki.
ALA może być przekształcany do EPA i DHA, natomiast GLA jest prekursorem DGLA.
Czy kwas gamma linolenowy jest niezbędnym kwasem tłuszczowym?
Ściśle rzecz ujmując, nie.
Organizm może syntetyzować GLA z niezbędnego kwasu linolowego.
To właśnie kwas linolowy jest zaliczany do niezbędnych kwasów tłuszczowych, ponieważ człowiek nie potrafi go syntetyzować.
GLA jest natomiast ważnym metabolitem w szlaku omega-6.
Kwas gamma linolenowy – skutki uboczne
GLA w typowych ilościach suplementacyjnych jest zazwyczaj dobrze tolerowany.
Możliwe działania niepożądane preparatów olejowych obejmują między innymi:
- nudności,
- dyskomfort żołądkowy,
- luźniejszy stolec,
- odbijanie,
- ból brzucha,
- ból głowy.
Tolerancja może zależeć od ilości oleju oraz indywidualnej wrażliwości przewodu pokarmowego.
Kwas gamma linolenowy – przeciwwskazania i środki ostrożności
Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku:
- stosowania leków wpływających na krzepnięcie krwi,
- zaburzeń krzepnięcia,
- planowanego zabiegu operacyjnego,
- ciąży,
- karmienia piersią,
- przewlekłych chorób wymagających leczenia,
- jednoczesnego stosowania wielu suplementów wpływających na płytki krwi.
W przypadku oleju z ogórecznika szczególnie istotna jest jakość preparatu.
Ogórecznik naturalnie może zawierać alkaloidy pirolizydynowe, które mogą być toksyczne dla wątroby. Suplement powinien być odpowiednio oczyszczony i pochodzić ze źródła kontrolującego ich zawartość.
Czy kwas gamma linolenowy można stosować codziennie?
GLA jest dostępny w suplementach przeznaczonych do codziennego stosowania.
Nie oznacza to jednak, że suplementacja jest potrzebna każdej osobie.
Przed rozpoczęciem warto określić konkretny cel.
Jeżeli suplement ma być stosowany przez kilka miesięcy, dobrze jest po określonym czasie ocenić, czy rzeczywiście przynosi zauważalny efekt.
Brak jakiejkolwiek poprawy mimo wielomiesięcznego przyjmowania produktu może być sygnałem, że kontynuowanie suplementacji nie ma uzasadnienia.
Po jakim czasie działa kwas gamma linolenowy?
GLA nie działa jak lek przeciwbólowy przyjmowany doraźnie.
Jeżeli wpływ suplementacji jest zauważalny, zwykle wymaga czasu związanego ze zmianą składu kwasów tłuszczowych w błonach komórkowych i ich dalszym metabolizmem.
W badaniach klinicznych preparaty GLA podawano zazwyczaj przez tygodnie lub miesiące, a nie przez kilka dni.
Nie oznacza to jednak, że każdy powinien stosować suplement przez wiele miesięcy.
Czas oceny powinien zależeć od celu suplementacji.
Jak wybrać dobry suplement z GLA?
Na pierwszym miejscu warto zwrócić uwagę na zawartość GLA.
Nie porównuj:
„1000 mg oleju”.
Porównuj:
„GLA – 80 mg”, „GLA – 100 mg”, „GLA – 240 mg”.
Sprawdź źródło
Najczęściej będzie to:
- wiesiołek,
- ogórecznik,
- czarna porzeczka.
Sprawdź koncentrację GLA
Im większy procent GLA, tym mniej oleju potrzeba do uzyskania określonej dawki.
Sprawdź jakość oleju
Wielonienasycone kwasy tłuszczowe łatwo się utleniają.
Znaczenie mają więc:
- sposób produkcji,
- przechowywanie,
- jakość kapsułki,
- ochrona przed światłem i wysoką temperaturą.
Sprawdź czystość oleju z ogórecznika
W przypadku produktów z ogórecznika warto wybierać preparaty kontrolowane pod kątem alkaloidów pirolizydynowych.
Kwas gamma linolenowy – czy warto suplementować?
Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich.
GLA jest biologicznie interesującym kwasem tłuszczowym i prekursorem DGLA. Jego metabolity uczestniczą w regulacji odpowiedzi zapalnej oraz funkcjonowaniu błon komórkowych.
Najbardziej interesujące wyniki badań dotyczą niektórych chorób zapalnych, w tym reumatoidalnego zapalenia stawów.
Jednocześnie w innych popularnych zastosowaniach – zwłaszcza w leczeniu atopowego zapalenia skóry – wyniki badań są niespójne, a aktualne przeglądy nie wskazują na silne dowody uzasadniające rutynowe stosowanie GLA.
Najrozsądniej traktować kwas gamma linolenowy jako specyficzny składnik żywieniowy o interesującym działaniu metabolicznym, a nie uniwersalny suplement „przeciwzapalny”.
Kwas gamma linolenowy – najczęściej zadawane pytania
Czy kwas gamma linolenowy to omega-3?
Nie. Kwas gamma linolenowy należy do rodziny omega-6.
Omega-3 obejmują między innymi ALA, EPA i DHA.
Gdzie znajduje się najwięcej GLA?
Do najbogatszych naturalnych źródeł należą olej z ogórecznika, olej z wiesiołka oraz olej z nasion czarnej porzeczki.
Olej z ogórecznika zawiera zazwyczaj większy procent GLA niż olej z wiesiołka.
Czy olej z wiesiołka to GLA?
Nie.
Olej z wiesiołka jest mieszaniną różnych kwasów tłuszczowych, a GLA stanowi zwykle około kilku do kilkunastu procent oleju.
Dlatego 1000 mg oleju z wiesiołka nie oznacza 1000 mg GLA.
Czy olej z ogórecznika zawiera GLA?
Tak.
Jest jednym z najbogatszych naturalnych źródeł GLA i zazwyczaj zawiera go więcej niż olej z wiesiołka.
Czy GLA działa przeciwzapalnie?
GLA jest metabolizowany do DGLA, z którego mogą powstawać związki uczestniczące w regulacji reakcji zapalnej.
Nie powinno się jednak przedstawiać GLA jako prostego odpowiednika leku przeciwzapalnego.
Czy GLA pomaga na skórę?
Kwasy tłuszczowe uczestniczą w prawidłowym funkcjonowaniu bariery skórnej i mogą wpływać na jej nawilżenie.
Dowody dotyczące konkretnych chorób skóry są jednak zróżnicowane.
W przypadku atopowego zapalenia skóry obecnie nie ma silnych dowodów pozwalających uznać GLA za skuteczną rutynową terapię.
Czy GLA pomaga na PMS?
GLA jest popularnym składnikiem suplementów przeznaczonych dla kobiet z PMS, ponieważ bierze udział w metabolizmie związków powiązanych z prostaglandynami.
Dane naukowe nie są jednak wystarczające, aby uznać go za pewną i skuteczną metodę leczenia PMS.
Czy GLA można łączyć z omega-3?
Takie połączenia występują w suplementach i były również wykorzystywane w badaniach.
GLA oraz EPA i DHA należą jednak do różnych rodzin kwasów tłuszczowych i pełnią odmienne funkcje.
Kwas gamma linolenowy czy olej z wiesiołka – co wybrać?
GLA jest konkretnym kwasem tłuszczowym, natomiast olej z wiesiołka jest jego źródłem.
Jeżeli celem jest dostarczenie określonej ilości GLA, najważniejsza jest podana na etykiecie ilość GLA, a nie sama liczba miligramów oleju.
Ile GLA znajduje się w oleju z wiesiołka?
Zawartość zależy od produktu, ale często wynosi około 8–10%.
1000 mg oleju o zawartości 10% GLA dostarcza więc około 100 mg GLA.
Ile GLA znajduje się w oleju z ogórecznika?
W zależności od produktu zawartość może wynosić około 18–25%.
Przy zawartości 20% jedna porcja 1000 mg oleju dostarcza około 200 mg GLA.
Kwas gamma linolenowy – podsumowanie
Kwas gamma linolenowy to wielonienasycony kwas tłuszczowy omega-6 określany skrótem GLA. Organizm może wytwarzać go z kwasu linolowego przy udziale delta-6-desaturazy, a następnie przekształcać do kwasu dihomo-gamma-linolenowego – DGLA.
To właśnie metabolizm DGLA odpowiada za dużą część zainteresowania GLA. DGLA jest prekursorem biologicznie aktywnych mediatorów lipidowych uczestniczących między innymi w regulacji odpowiedzi zapalnej. Jednocześnie część DGLA może zostać przekształcona do kwasu arachidonowego, dlatego działanie GLA nie może być sprowadzone do prostego określenia „przeciwzapalny omega-6”.
Najbardziej znanymi naturalnymi źródłami GLA są olej z wiesiołka, olej z ogórecznika oraz olej z nasion czarnej porzeczki. Ogórecznik zawiera zwykle wyższy procent GLA niż wiesiołek, dlatego przy porównywaniu preparatów należy zwracać uwagę przede wszystkim na rzeczywistą liczbę miligramów GLA w porcji.
GLA badano między innymi w kontekście skóry, atopowego zapalenia skóry, reumatoidalnego zapalenia stawów oraz dolegliwości związanych z cyklem menstruacyjnym. Siła dowodów jest jednak bardzo różna. W przypadku RZS istnieją dane wskazujące na możliwość zmniejszenia części objawów, natomiast w przypadku atopowego zapalenia skóry najnowsze przeglądy nie dostarczają mocnych dowodów na rutynową skuteczność suplementacji GLA.
Dlatego kwas gamma linolenowy warto postrzegać przede wszystkim jako interesujący metabolicznie kwas omega-6 i prekursor DGLA, a jego suplementację dobierać do konkretnego celu zamiast traktować jako uniwersalną metodę na stany zapalne, skórę czy zaburzenia hormonalne.
O autorze
